Украина парламенті Бас прокурор Руслан Кравченконы қызметтен босатты
2026 жылғы 15 қыркүйекте Украина Жоғарғы Радасы Бас прокурор Руслан Кравченконы 317 дауыспен (қарсы және қалыс қалғандар жоқ) қызметтен босату туралы шешім қабылдады. Президент Володимир Зеленский №932/2026 указға қол қойды. Бұған дейін, 14 қыркүйекте Зеленский Кравченконы соғыс жағдайының құқықтық режимі туралы заңның 11-бабының 2-бөлігіне сәйкес қызметінен уақытша шеттету туралы жарлыққа қол қойған еді. Кравченко 13–14 қыркүйек түнінде өзі ресімдеген іссапармен шетелге кеткен.
Ең бастысы
- 15 қыркүйекте Жоғарғы Рада Кравченконы қызметтен босату туралы 317 дауыспен шешім қабылдады; қарсы немесе қалыс дауыс бергендер болған жоқ
- Президент Зеленский 15 қыркүйекте Кравченконы Бас прокурор қызметінен босату туралы №932/2026 указға қол қойды
- 14 қыркүйекте Зеленский Кравченконы «Соғыс жағдайының құқықтық режимі туралы» Заңның 11-бабының 2-бөлігіне сәйкес қызметінен уақытша шеттетті
- 7 қыркүйекте Кравченко отставка туралы өтініш берген; 17 маусым 2025 ж. Бас прокурор болып тағайындалған
- 13–14 қыркүйек түнінде Кравченко өзі ресімдеген бес күндік іссапар бойынша Украинадан кетті; ПАСЕ оның немесе оның өкілдерінің аталған іс-шараға тіркелмегенін мәлімдеді
- 5 қыркүйекте НАБУ мен САП «Карфаген» операциясы аясында Бас прокуратура қызметкері Сергей Кропиваны алаяқтық колл-орталықтарын «жабуға» қатысты деп анықтады; 6 қыркүйекте Кропива 120 млн грн кепілдіма баламасымен қамауға алынды
- Reuters хабарлауынша, ОГП мен тәуелсіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдар арасындағы жанжал сыртқы қаржыландыру мен ЕО-ға кіру жөніндегі келіссөздерге теріс әсер етуі мүмкін
Бұл неге маңызды
Бас прокурордың бір ауыздан қызметтен босатылуы — тәуелсіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдармен (НАБУ/САП) ашық жанжалдан кейінгі шешуші саяси нәтиже. Бұл оқиға прокуратураның жоғарғы буынындағы адалдық мәселелерін көрсетіп, сыртқы қаржыландыру мен ЕО интеграциясының тәуекелдерін арттырады.
Не болды
2026 жылғы 15 қыркүйекте Украинаның Жоғарғы Радасы Бас прокурор Руслан Кравченконы қызметтен босату үшін дауыс берді: 317 депутат «жақтап» дауыс берді, ешкім қарсы немесе қалыс дауыс берген жоқ. Президент Володимир Зеленский сол күні №932/2026 указға қол қойып, босатуды ресімдеді. Бұған дейін, 14 қыркүйекте Президент Кравченконы «Соғыс жағдайының құқықтық режимі туралы» Заңның 11-бабының 2-бөлігіне сәйкес қызметінен уақытша шеттеткен және оны босату туралы ұсынысты парламентке жолдаған еді. Кравченко 13–14 қыркүйек түнінде өзі ресімдеген бес күндік іссапар бойынша Украинадан кеткен; дереккөздер сапардың ресми мақсаты Париж немесе Литва деп қарама-қайшы мәлімдейді. 14 қыркүйекте Кравченко НАБУ директоры Семен Кривоностың және САП басшысы Олександр Клименкоға жақын адамның атына күдік хабарламасын жариялаған болатын. Бас прокуратура кешке қарай Кривоносқа күдіктің Қылмыстық процестік кодексте белгіленген тәртіппен табыс етілмегенін, ал УРДР-дағы тиісті жазбалардың жойылғанын мәлімдеді. Президент Зеленский Кравченконың жалғыз жолы — қызметтен босату екенін айтып, парламентті қолдауға шақырды. НАБУ мен САП Кравченконың іс-әрекеттерін «Карфаген» операциясына жауап ретінде «тәуелсіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарға жүйелі шабуылдың жалғасы» деп атады. Кейіннен НАБУ мен САП ОГП-мен жанжал сыртқы қаржыландыру мен ЕО-ға кіру жөніндегі келіссөздерге теріс әсер етуі мүмкін екенін ескертті.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Украиналық БАҚ басты назарды НАБУ/САП-пен институционалдық қақтығысқа, «Карфаген» операциясына және Кривоносты күдіктеу туралы мәлімдемеге аударады. Басылымдар Кравченконың шетелге кетуін, оның өзі ресімдеген Париж сапарын, ПАСЕ-де тіркелудің болмауын және оның әйелі Олександра Шовкоплястың елден кетуін босату туралы дауыс берілгенге дейін «қашу» ретінде көрсетеді. Сондай-ақ оппозицияның Бас прокурор лауазымына бәсекелі іріктеу қажеттігі туралы шақырулары және Кравченконың тағайындалуы лоялдылыққа негізделген деген сын ерекше аталады. Президент Зеленскийдің шешуші ұстанымы, парламенттегі дауыс беру нәтижесі (317-0) және №932/2026 босату жарлығы алдыңғы орынға шығарылады.
Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Жиынтықтағы жалғыз украиндық емес көз — Әзірбайжанның ағылшын тілді агенттік жаңалығы, ол Зеленскийдің Кравченконы босату жарлығына қол қойғанын украиндық фреймингпен сәйкес келтіреді. Reuters хабарламасы арқылы халықаралық өлшем беріледі: ОГП мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдар арасындағы жанжал Украинаның халықаралық беделіне нұқсан келтіруі және ондаған миллиард доллар сыртқы қаржыландыру мен ЕО-ға кіру жөніндегі келіссөздерді қиындатуы мүмкін; Кирилл Буданов «Бұның бәрі қалыпты емес және Украинаның әлемдегі беделіне орасан зор зиян келтіреді» деп ескерткен. Батыс баспасөзі жиынтыққа кірмегендіктен, халықаралық фрейминг Reuters-тен алынған сыртқы қаржыландыру мен ЕО-ға кіру шарттарына қатысты алаңдаушылықпен шектеледі.
Дереккөздер неде келіспейді
Дереккөздер Кравченконың өзі ресімдеген іссапардың тағайындалған бағыты туралы қарама-қайшы мәлімдейді: бір топ мақсатты орын ретінде Парижді келтірсе (Суспільне және Радио Свободаға ОГП растауы), екінші топ Литваны көрсетеді (УП дереккөздері жол құжаттарында көрсетілген мақсат). НАБУ директоры Семен Кривоностың күдік туралы хабарламаны тиісінше алуы туралы да қайшылық бар: Кравченко оны «Укрпошта» арқылы жіберілген деп мәлімдеп, пошта квитанцияларын келтіреді; Кривонос бұл құжатты жеке алмағанын, НАБУ немесе САП-қа ешкім жеткізбегенін айтады. Кравченконың шетелге кетуін бағалауда да екіұдайлық бар: ол мен ОГП бұны халықаралық серіктестермен кездесулер ретінде сипаттайды; Сыбайлас жемқорлыққа қарсы орталық пен комментаторлар (Виталий Шабунин, Татьяна Шевчук) оны «қашу» деп атайды және оның әйелінің екі күн бұрын кеткенін атап өтеді. Кравченконың іс-әрекеттері мен Кривоносты күдіктеудің сипатын тараптар қарама-қарсы бағалайды: Кравченко бұны заңды қудалау және прокуратураға шабуыл деп атайды; НАБУ мен САП оны «Карфаген» операциясына жауап ретінде «тәуелсіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарға жүйелі шабуылдың жалғасы» деп сипаттайды.
Оқиға тарихы
Руслан Кравченко 2025 жылғы 17 маусымда Бас прокурор болып тағайындалды. 2026 жылғы 4 қыркүйекте НАБУ мен САП Кравченко, оның орынбасары Мария Вдовиченко және Одесса ОВА басшысы Олег Кипердің жұмыс үй-жайларында тінту жүргізді; 5 қыркүйекте НАБУ мен САП «Карфаген» операциясын жариялап, ОГП Халықаралық-құқықтық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары Сергей Кропиваны алаяқтық колл-орталықтарынан пара алу схемасын ұйымдастырушы ретінде анықтады; 6 қыркүйекте Жоғарғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы сот Кропиваны 120 млн грн кепілдіма баламасымен қамауға алды. 7 қыркүйекте Кравченко отставка туралы өтініш бергенін, шешми саяси деп атап мәлімдеді. 13 қыркүйекте Кравченко НАБУ директоры Семен Кривоностың атына күдік хабарламасына қол қойды; 14 қыркүйекте ол мұны жариялап, САП басшысы Олександр Клименкоға жақын адамның атына да күдік хабарламасын жариялады. Сол күні Бас прокуратура Кривоностың күдік хабарламасы Қылмыстық процестік кодексте белгіленген тәртіппен табыс етілмегенін, УРДР-дағы тиісті жазбалар жойылғанын мәлімдеді; LIGA.net дереккөздері бұл жою шешіміне Бас прокурордың орынбасары Максим Крымның келісім бергенін хабарлады. 13–14 қыркүйек түнінде Кравченко өзі ресімдеген іссапар бойынша Украинадан кетті; ПАСЕ оның немесе ОГП өкілдерінің сапар мақсаты ретінде көрсетілген іс-шараға тіркелмегенін мәлімдеді.