Украинаның бас прокуроры Руслан Кравченко «Карфаген» операциясы аясында қызметінен кетті
Украинаның Бас прокуроры Руслан Кравченко 7 қыркүйек кешке қызметінен босату туралы өтініш берді. Бұған НАБУ мен САП-тың «Карфаген» операциясы себеп болды — операцияда Бас прокурорлық кеңсесінің қызметкері Сергей Кропиваның алаяқтық колл-орталықтарын «қамқорлыққа» алып, 89 миллион гривеннен астам активті заңдастырды деп күдікке ілінген еді. Кравченко бұл айыптарды жоққа шығарып, отставкасын «саналы қабылданған саяси шешім» деп атады. Президент Зеленский 8 қыркүйекте Кравченконың өтініші парламентке жіберілетінін хабарлады.
Ең бастысы
- 7 қыркүйек кешке Бас прокурор Руслан Кравченко отставкаға кету туралы өтініш жазды
- Президент Зеленский 7 қыркүйекте Кравченконы НАБУ мен САП басшыларымен кездестірді; өтініш Верховная Радаға жіберіледі
- НАБУ мен САП «Карфаген» операциясын 4 қыркүйекте жариялады — негізгі күдікті Бас прокурорлық кеңсенің халықаралық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары Сергей Кропива (псевдонимі — «Канцлер»)
- 6 қыркүйекте ВАКС Кропиваны 2 қарашаға дейін қамауға алып, 120 млн гривен кепілмен босату мүмкіндігін берді
- 7 қыркүйекте ВАКС «Муза» деген кодты атпен танылған 24 жастағы Елизавета Иванченконы 60 тәулікке қамауға алып, 20 млн грн кепіл белгіледі
- Кравченко айыптарды «толық негізсіз» деп атады және «Карфаген» ісінде процестік мәртебесі жоқ екенін мәлімдеді
- УП дереккөздері бойынша, шыңында 2026 жылы ОГП өкілдері 500-ге дейін алаяқтық колл-орталықты бақылауы мүмкін еді, әрқайсысынан айына шамамен 7 000 доллар алып отырған
Бұл неге маңызды
Бұл отставка — Бас прокурорлық кеңсесіне қарсы жүргізілген коррупцияға қарсы істің салдарынан Украина бас прокурорының кетуі. Ол 2025 жылғы наразылықтар мен G7 елдерінің ескертулерінің нәтижесінде тәуелсіздігі қалпына келтірілген НАБУ мен САП-тың тәуелсіздігі үшін сынақ болып табылады. Істе Бас прокурорлық кеңсесінен НАБУ мен САП басшыларына бақылау жүргізілгені туралы материалдар табылғаны — антикоррупциялық органдарға «қарсы шабуыл» дайындығының белгісі ретінде бағаланады. Дереккөздердің айтуынша, айына бір колл-орталықтан шамамен 7 мың доллар алынып, шыңында 500-ге дейін орталық бақылауда болуы мүмкін еді.
Не болды
4 қыркүйекте НАБУ мен САП «Карфаген» операциясын жариялады: Бас прокурорлық кеңсесінің халықаралық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары Сергей Кропива («Канцлер» псевдонимі) алаяқтық колл-орталықтарын «қамқорлыққа» алып, 89 миллион гривеннен астам активті заңдастырды деп күдікке ілінді. Сол күні Бас прокурор Руслан Кравченконың, оның бірінші орынбасары Мария Вдовиченконың және Одесса ОВА басшысы Олег Кипердің кеңселерінде, үйлерінде тінту жүргізілді. НАБУ қызметкерлері ғимаратқа баспалдақ арқылы кіруге мәжбүр болды, бір қызметкер зақымданды. 6 қыркүйекте ВАКС Кропиваны 2 қарашаға дейін қамауға алып, 120 млн грн кепіл белгіледі. 7 қыркүйекте сот «Муза» кодты атымен танылған 24 жастағы Елизавета Иванченконы (Кропиваның азаматтық несілі) 60 тәулікке қамап, 20 млн грн кепіл, ал Кропиваның жүргізушісі Сергей Куцийді 3 қарашаға дейін 3 млн грн кепілмен қамауға алды. Сол күні кешке Кравченко отставка туралы өтініш жазып, оны «саналы қабылданған саяси шешім» деп атады. 8 қыркүйекте Президент Зеленский Кравченконың өтініші Верховная Радаға жіберілетінін хабарлады.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Украиналық БАҚ істің тергеулік-процестік бөлшектеріне баса назар аударады: Кропиваның салыстырмалы түрдегі тұрмыс деңгейінің өсуі, оның туыстарының Буковельдегі Glacier апарт-кешеніне салған 28,5 млн грн инвестициясы, тінту барысында Вдовиченконың үйінен НАБУ мен САП басшыларына, олардың отбасылары мен қызметкерлеріне бақылау жүргізілгеніне қатысты материалдардың табылуы. Бірнеше рет «Қылмыстық кодекстің 255 және 209-баптары бойынша күдік», «кепіл сомалары» сияқты процестік деректер келтіріледі. Азаматтық қоғам өкілдері (Виталий Шабунин) істі «мафиялық әңгіме» деп атайды. Қазақстандық басылымдар мен шетелдік ақпарат құралдарымен салыстырғанда, отандық БАҚ НАБУ мен САП-ты есептілік талап ететін негізгі актор ретінде көрсетеді.
Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
BBC News және APA сияқты халықаралық БАҚ отставканы соғыс жағдайындағы елдегі жоғарғы деңгейдегі коррупциялық дау ретінде суреттейді. Кравченконың терістеуі, «саяси қақтығыс құралына» айналдырғысы келмеуі және ақшаны жылыстату айыптарының ауқымы алдыңғы қатарға шығарылады. Халықаралық материалдар істі НАБУ/САП тәуелсіздігі мен ЕО интеграциясы контексіне қояды — 2025 жылғы наразылықтар мен G7 елшілерінің ескертулеріне сілтеме жасалады. Батыс БАҚ-та Зеленскийдің саяси жауапкершілігі мен Украинаның реформалар беделі көбірек аталады, ал тергеу процесінің нақты бөлшектері аз қамтылады.
Дереккөздер неде келіспейді
Дереккөздер Кравченконың отставкасының себебіне қатысты бірдей пікірде емес: бірқатары оны ұзақ кездесу мен саяси шешім нәтижесіндегі ерікті қадам ретінде сипаттаса, Президент кеңсесінің дереккөздеріне сүйенген материалдар Зеленскийдің оған жеке өтініш жазуын сұрағанын хабарлайды. Өзі бұған дейін Кравченко президент пен парламент сұрамаса отставкаға кетпейтінін айтқан еді. Сонымен қатар, Кравченконың жеке қатысу дәрежесіне қатысты да айырмашылық бар — тергеу материалдары мен жазбалар Кропиваны Кравченкоға тығыз байланыстырады (Козиндегі үй жөндеуін баққарып, «Андрійович»/«Шеф» деп атаған), ал Кравченко өзі айыптарды жоққа шығарып, процестік мәртебесі жоқ екенін мәлімдейді. Үшінші қайшылық — тінту барысындағы жағдай: украин тіліндегі басылымдар НАБУ қызметкерлерінің баспалдандар арқылы кіруге мәжбүр болғанын, қарсылық көрсетілгенін жазады; ал кейбір есептер кіруді «әдеттегі тергеу әрекеті» ретінде сипаттайды.
Оқиға тарихы
НАБУ мен САП он жылдан астам уақыт бұрын құрылған; 2025 жылы Зеленский олардың тәуелсіздігін шектейтін реформалар жасамақ болып, G7 елшілерінің ескертуі мен жалпыұлттық наразылықтардан кейін тәуелсіздікті қалпына келтірді. Украинаның ЕО-ға кандидат мәртебесі коррупцияға қарсы тиімді күреспен шартталған. Алаяқтық колл-орталықтарының проблемасы 2023 жылы «Українська правда» Зеленскийге тікелей қойған мәселеден бері жалпы талқыланып келеді, ЕО азаматтарынан украиналық алаяқтарға шағымдар көбейді. Руслан Кравченко 2025 жылдың маусымында Бас прокурор болып тағайындалған еді. Істің кодтық есімдері «Канцлер» — орталық күдікті Сергей Кропива үшін, «Муза» — оның азаматтық несілі Елизавета Иванченко үшін.