«Карфаген» операциясы: НАБУ Офис генпрокурора мен генпрокурор Кравченконың кабинеттерін тінті

Бұл неге маңызды

Бұл іс Украинаның құқық қорғау жүйесінің жоғарғы буынына, яғни генпрокуратура офисіне тікелей тиеді. НАБУ жазбаларындағы «Шеф» лақап аты бар тұлғаның белгілері (бұрынғы салық қызметінің басшысы, «Андреевич» деген әкесінің аты) Руслан Кравченконың биографиясына сәйкес келеді. Іс генпрокурордың қызметте қалу-қалмауына ықпал етуі мүмкін, антикоррупциялық органдардың тәуелсіздігін және Украинадағы алаяқтық кол-орталықтарының ауқымын халықаралық деңгейде көрсетеді.

Не болды

4 қыркүйекте НАБУ мен САП «Карфаген» операциясын жариялады: құрамына Офис генпрокурора қызметкерлері кіретін қылмыстық ұйым әшкереленді. Тергеу нұсқасы бойынша, Офис басқармасы бөлімінің басшысы 2025 жылдың ортасында ұйым құрып, оны басқарған. Қатысушылар алаяқтық кол-орталықтардан, олар Украина мен шет ел азаматтарын алдаған, жүйелі түрде пара алған. Қаражат заңсыз жолмен жылымытылған: 30 млн грн-нан астам жылжымайтын мүлікке, зергерлік бұйымдарға және бағалы қозғалмалы мүлікке жұмсалған, 10 млн грн-нан астамы туыстарының шоттарына бизнес табысы ретінде аударылған, ал ұйым басшысы Карпат маңындағы элиталық апарт-кешендегі жылжымайтын мүлікті (12 млн грн-нан астам) үшінші тұлғаларға қайта тіркеу арқылы жылымытқан. Қазіргі уақытта бес адам әшкереленіп, Қылмыстық кодекстің 255-бабы (қылмыстық ұйым құру, басшылық ету) және 209-бабы (қылмыстық жолмен алынған мүлікті заңдастыру) бойынша айып тағылды, жазасы — 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру.

5 қыркүйекте түнде НАБУ детективтері Офис генпрокурора қызметтік үй-жайларында, соның ішінде генпрокурор Руслан Кравченко, оның бірінші орынбасары Мария Вдовиченко және басқа да қызметкерлер пайдаланатын кабинеттерде тінту жүргізді. ОГП бұны растады. Тінту кезінде детективтер кол-орталықтар ісіне тікелей қатысы жоқ басқа да қылмыстық істердің материалдарына қол жеткізді деп мәлімдеді ОГП.

NABU жариялаған жазбаларда ұйым басшысы «Канцлер» лақап атымен аталады; «Українська правда» дереккөздері оны ОГП Халықаралық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары Сергей Кропива деп анықтады. Жазбаларда сондай-ақ «Шеф» лақап атты тұлға кездеседі — бұрын Салық қызметін басқарған, «Андреевич» деген әкесінің аты бар тұлға. Бұл белгілер Кравченконың биографиясына сәйкес келеді, бірақ НАБУ оны атымен атамайды және күдік хабарламаған.

Кравченко кол-орталықтарды қорғауға қатысы жоқ екенін, ешқандай нұсқау бермегенін, қызметкерін жұмыстан шеттетуге және тексеру жүргізуге бұйрық бергенін, сонымен қатар 12 ай ішінде 1050-нан астам тінту жүргізілгенін, шамамен 340 кол-орталық жабылғанын, 147 қылмыстық іс жүргізіліп жатқанын мәлімдеді.

6 қыркүйекте Жоғарғы антикоррупциялық сот (ВАКС) Кропива үшін «2 қарашаға дейін қамау» түрінде бұлтартпау шарасын таңдап, 120 млн грн баламалы кепіл белгіледі (прокурор 200 млн грн сұраған).

Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Барлық дереккөздер украиналық болып табылады; НАБУ, САП, ОГП, ВАКС, Мемлекеттік салық қызметі, Президент Әкімшілігі және «Халық халық қызметшісі» фракциясы сияқты мемлекеттік институттар мен саяси ойыншыларға баса назар аударылады. Украин БАҚ-тары Кравченконың жоққа шығаруларын, ОГП-ның тінтуге қарсы наразылығын, Кравченконың кадрлық шешімдерін және ВАКС-тағы Кропива ісінің тергеуін егжей-тегжейлі жариялайды.

Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Жеткізілген дереккөздердің бәрі украиналық және украин тілінде; халықаралық дереккөздер жоқ, сондықтан бөлек халықаралық бақылау нүктесін ұсынуға мүмкіндік жоқ.

Дереккөздер неде келіспейді

Дереккөздерде бірнеше маңызды қайшылықтар бар. Біріншіден, Кравченко операция басталғаннан кейін «жоғалды» деген мәселеде: «Українська правда» дереккөздері оны 12 сағаттан астам табу мүмкін емес деп хабарлады; ZN.UA дереккөздері оны Киевтегі «Добробут» клиникасында деді; ОГП, Кравченконың өзі және «Добробут» клиникасы бұл ақпаратты жоққа шығарды. Екіншіден, NABU жазбаларындағы «Шеф» Кравченко ма деген мәселеде: НАБУ оны атымен атамайды және күдік хабарламаған, бірақ медиа талдаулары бұрынғы салық қызметі басшысының және «Андреевич» деген әкесінің атының белгілері Кравченкоға сәйкес келетінін көрсетеді; Кравченко өзі кез келген қатысуды жоққа шығарады. Үшіншіден, ОГП НАБУ-дың түнгі тінтулері сот рұқсатынан асып кеткен деп мәлімдеді; бұл наразылық НАБУ/САП тарапынан ресми түрде жауап берілмеген. Төртіншіден, жылымытылған қаражат көлемі: көптеген мақалаларда 20 млн грн-нан астам жылжымайтын мүлікке, 10 млн грн-нан астам шоттарға және Карпат маңындағы 12 млн грн-ға бағаланған жылжымайтын мүлікке жұмсау көрсетілген; бір дереккөз 30 млн грн-нан астам жалпы соманы келтіреді, ал Кропива бойынша сот тыңдауында 89,9 млн грн көрсетілді. Бесіншіден, Зеленский Кравченконы жұмыстан босатуға дайын болды ма деген мәселеде: «Українська правда» дереккөздері мұндай дайындық болғанын, бірақ фракция басшысы Давид Арахамия қарсы шыққанын хабарлайды; Кравченко ешкім растамаған жағдайда қызметтен кетпейтінін айтады.

Оқиға тарихы

НАБУ (Ұлттық антикоррупциялық бюро) мен САП (Мамандандырылған антикоррупциялық прокуратура) — Украинаның негізгі антикоррупциялық институттары. «Карфаген» операциясы Украинада жұмыс істейтін алаяқтық кол-орталықтар желісіне (олар украиналықтар мен шетелдіктерді алдаған) Офис генпрокурора лауазымды тұлғалары жүйелі пара алу арқылы қорғау көрсеткен деген айыптарға қатысты. Генпрокурор Руслан Кравченко 2024 жылдың желтоқсан айынан 2025 жылдың маусымына дейін Мемлекеттік салық қызметін басқарған, содан кейін Генпрокурор болып тағайындалған; НАБУ жазбаларында «Шеф» лақап атты тұлға Мемлекеттік салық қызметінің бұрынғы басшысы ретінде сипатталады. НАБУ мәліметтері бойынша, Украинада шамамен 2000 алаяқтық кол-орталығы жұмыс істеуі мүмкін; тергеу ай сайынғы «қорғау» төлемдерінің «бірыңғай терезесі» қалай бірнеше құқық қорғау және қауіпсіздік органдарына бөлінгенін зерттеуде.