АҚШ пен Еуропа төрт бөліктен тұратын бірлескен бейбітшілік жоспарын дайындап жатыр; Маямидегі кездесуде Украина Ресей мұнай зауыттарына соққы беруді тоқтатудан бас тартты

Бұл неге маңызды

Маямидегі кездесу және одан кейін The Washington Post-та жариялансак жоспар АҚШ пен Еуропа дайындап жатқан нақты төрт бөлікті бейбітшілік бағдарламасын алғаш рет көрсетті: украин қайта қалпына келткустингін қаржыландыру, НАТО-ның 5-бабына балама қауіпсіздік кепілдіктері, Ресей-Украина-Еуропа экономикалық интеграциясы және қазіргі байланыс сызығы бойынша отты тоқтату — бұлма аумақтық компромисске негіз ретінде. Сол кездесу барысында Трамптың Путинмен Ресей дизель отынын жеткізу туралы бөлек келісім жасауы АҚШ-тың ресейлік энергетикаға қарсы санкцияларын іс жүзінде жеңілдетті, бұл Киев пен еуропалық серіктестердің ашуын тудырды. АҚШ елшілері Путин әзірге келіссөздерге дайын емес екенін жеткізді және оның Донбастың украин бақылауындағы қалған шамамен 11%-ын талап етедізіні хабарлады — бұл Украина бірнеше рет бас тартқан талап. Еуропалық дипломаттар АҚШ-тың барлау қолдауын «алмастыру қиын» деп атады.

Не болды

9 қазанда Флоридадағы Маями маңындағы Виткоффтің Shell Bay гольф-клубында алты сағатқа созылған кездесу өтті. АҚШ тарапынан арнайы елшілер Стив Виткофф пен Джаред Кушнер, үш адамнан тұратын украин делегациясы, сондай-ақ Ұлыбритания, Франция мен Германия ұлттық қауіпсіздік кеңесшілері және ЕО мен НАТО өкілері қатысты. Кездесу барысында Виткофф бір сәтте бөлмеден шығып, Трамп пен Путиннің телефон әңгімесіне қосылды.

Американдық елшілер украин тарағанды Ресей МӨЗ-не соққы беруді тоқтатуды қайта-қайта сұрады және бұл өтінішті соңғы бірнеше ай ішінде бірнеше рет жасағанын айтты. Сондай-ақ олар Трамптың Ресеймен дизель отыны туралы келісім жасасатынын хабарлады. Бұл келісім сол күні Трамп жариялағандай Путинмен сөйлесу нәтижесінде жүзеге асты және АҚШ-тың ресейлік дизель экспортына қарсы санкцияларын іс жүзінде жеңілдетті. Зеленский бұл шешімді «әділетсіз және адал емес» деп атап, МӨЗ-ге соққы беруді тоқтатудан бас тартты.

Reuters дереккөздерінің хабарлауынша, Кремльге жақын дереккөз Виткофф пен Кушнерге Путин тек Донбастың украин бақылауындағы қалған бөлігін (шамамен 11%) алғанда ғана келіссөздерге оралатынын жеткізді. АҚШ тарапы бұл ақпаратты украин ресми шенеуніктеріне жеткізді.

Кездесуде сондай-ақ «ми шабуылы» сипатындағы талқылаулар болды, онда қазіргі байланыс сызығы бойынша отты тоқтату және аумақтық мәселелер, сондай-ақ Украинаның ЕО-ға кіруі талқыланды. The Washington Post-тың 12-13 қазандағы жарияланымында АҚШ пен Еуропа төрт бөліктен тұратын бірлескен бейбітшілік жоспарын дайындап жатқаны хабарланды: (1) Дүниежүзілік банк пен BlackRock қатысатын қайта қалпына келткустинг қаржыландыру механизмі; (2) АҚШ пен еуропалық елдердің жаңа ресейлік шабуыл жағдайында әскери жауап беруге дайындығы — НАТО-ның 5-бабына балама ретінде сипатталған қауіпсіздік кепілдіктері; (3) Ресей-Украина-Еуропа экономикалық интеграциясы, оның ішінде ресейлік мұнай мен газды Еуропаға жеткізетін құбыр, пайданы Украина мен Ресей арасында бөлу; (4) қазіргі байланыс сызығы («бақылау сызығы») бойынша отты тоқтату, бұл Ресейге қазіргі бақылауындағы аумақтарды, соның ішінде Донбастың бір бөлігін сақтап қалуды білдіреді.

Украина Президентінің коммуникациялар кеңесшісі Дмитрий Литвин бұл жарияланымды «американдық тараптың нашар емес пиары» деп атап, оны АҚШ пен Еуропаның бірлескен келісілген ұстанымы емес, тек американ командасының бір бөлігінің көзқарасы ретінде сипаттады. Келіссөздер жоспарланған екі күннің орнына ертерек аяқталды.

Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Украин БАҚ бұл оқиғаны 9 қазандағы Маямидегі кездесу және одан кейін The Washington Post-та жарияланған жоспар төңірегінде баяндайды. Негізгі назар — президент коммуникациялары кеңесшісі Дмитрий Литвиннің сөздеріне аударылады, ол жарияланымды «американдық тараптың нашар емес пиары» деп атап, оны АҚШ пен Еуропаның келісілген бірлескен құжаты емес екенін баса айтты. Украина баспасөзі Киев пен еуропалық серіктестердің Ресей дизель отыны туралы Трамп келісіміне деген ашуы мен таңқалуын, оны Зеленский сөздерімен «әділетсіз және адал емес» деп сипаттағанын ерекше атап көрсетеді.

Украинаның қызыл сызықтары ерекше аталады: аумақтық тұтастықты сақтаудағы табандылық, Донбастың қалған украин бақылауындағы бөліктерін беруден бас тарту, АҚШ-тың талабы бойынша Ресей МӨЗ-не соққы беруді тоқтатудан бас тарту, тек Мәскеу де мұны сақтаған жағдайда ғана энергетикалық отты тоқтатуды қолдау. Флоридадағы кездесудегі барлау қолдауын тоқтату қаупі, украин келіссөзшілерінің АҚШ тәсіліне деген күмәнділігі, келіссөздердің ерте аяқталуы және Виткофф пен Кушнердің Мәскеуге жоспарланған сапарының кейінге қалдырылуы баса айтылады. Сондай-ақ АҚШ елшілері жеткізген ресейлік алғышарт — Путин тек Донбастың қалған 11%-ын алғанда ғана келіссөздерге оралады — Мәскеу мен Киев ұстанымдарының алшақтықтарамын көрсету үшін қолданылады.

Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Дереккөздер тек украин тілді БАҚ болғанымен, бірнеше мақалалар халықаралық басылымдарға (Reuters, The Washington Post, Financial Times, Axios, CNN, The New York Times, Bloomberg) сілтеме жасайды және оқиғаны АҚШ бастамашылық еткен, Еуропа қатысатын дипломатиялық процесс ретінде көрсетеді. Reuters дереккөздері «ашық қатер жасалдады деген тұжырым жоқ» деген нұсқаны береді, ал FT, Axios, CNN және The Washington Post «барлау/қару жеткізуді тоқтату қатері» деген нұсқаны береді.

The Washington Post жарияланымы, украин БАҚ-тағы көрінісі бойынша, жоспарды төрт бөліктен тұратын АҚШ-Еуропа бірлескен пакеті ретінде ұсынады: Украина қайта қалпына келткустингін қаржыландыру (Дүниежүзілік банк пен BlackRock), НАТО-ның 5-бабына балама қауіпсіздік кепілдіктері, мұнай-газ құбырын қосасысұ экономикалық/энергетикалық интеграция, және қазіргі байланыс сызығы бойынша отты тоқтату — бұл Ресейге қазіргі бақылауындағы аумақтарды сақтап қалуды білдіреді.

Еуропалық дипломаттар мен ЕО шенеунігі Бйорн Зайберттің ЕО елшілеріне брифингі арқылы «американдықтар ресейліктермен ресми түрде мойындағаннан да көбірек өзара іс-қимыл жасап жатыр» деген тұжырым жеткізілді, ал еуропалық елшілер дизель отыны туралы келісім жарияланымынан «таңқалды». Еуропалық көшбасшылар Кушнер мен Виткофф басшылығындағы дипломатиялық процесті жалғастыруға дайын екендерін білдірді.

Дереккөздер неде келіспейді

Дереккөздер арасында төрт негізгі қайшылық бар. Біріншіден, Виткофф пен Кушнер МӨЗ-ге соққы беруді тоқтатудан бас тартқан жағдайда АҚШ-тың әскери немесе барлау қолдауын кесуге нақты қатер жасап-жасамағаны: Reuters үш дереккөзі (соның ішінде бір қатысушы) ашық қатер жасалдады деп жоққа шығарады, ал Financial Times, Axios, CNN және The Washington Post Игнатиус бағанында барлау алмасуды және/немесе еуропалық қару сатып алуларды тоқтату қатері жасалды деп хабарлайды.

Екіншіден, The Washington Post жарияланымының мәртебесі: АҚШ пен Еуропа бірлескен бейбітшілік жоспарын бірге дайындап жатқаны расталса да, президент коммуникациялары кеңесшісі Дмитрий Литвин бұл баған тек американ командасының бір бөлігінің көзқарасын көрсетеді және АҚШ пен Еуропаның келісілген бірлескен трегі емес, «нашар емес пиар» деп мәлімдеді.

Үшіншіден, Трамп-Путин келісімінің көлемі: Трамп 4,8 млн тонна ресейлік дизель туралы мәлімдеді, а Reuters хабарлауында келісім АҚШ пен басқа нарықтарға 2,25 млн баррельден астам дизель отынын жеткізуді көздейді.

Төртіншіден, Маямидегі украин делегациясының құны: бір дереккөз 12 қазан кешке Киевке оралған топ төрт адамнан тұрады десе, басқаранда мардымсыз бесеуінде украин келіссөз тобы үш адамнан тұрады делінеді.

Оқиға тарихы

Ресей Украинаға толық ауқымды басып кіруді бастады, Донбастың бөлігі мен басқа украин аумақтары ресейлік оккупацияда. АҚШ-тың ресейлік энергетикаға, соның ішінде ресейлік дизельге қарсы санкциялары қолданыста болды, ал Трамп әкімшілігі жуырда Ресейге қарсы санкциялар заңнамасына қол қойған еді, оны дизель келісімі іс жүзінде әлсіретеді деп хабарланады. Украина аумақтық тұтастықты сақтауда табанды болды және Донбастың қалған украин бақылауындағы бөліктерін Ресейге беруге келіспеді. Еуропалық астаналар мен Украина Трамп-Путин дизель келісіміне ашуланды, бірақ еуропалық көшбасшылар Виткофф пен Кушнер басшылығындағы дипломатиялық процесті жалғастыру ниетін білдірді. Еуропалық дипломат Украинаның Ресей МӨЗ-не соққы беру мүмкіндігі ресейлік экономикаға зиян келтіріп, Киевтің келіссөздік ұстанымын күшейтті деп бағалады — бұл АҚШ-тың осы соққыларды тоқтату талабы негізгі келіспеушілік нүтесіне айналғанын түсндіреді.