Трамп «энергетикалық атысты тоқтату» жариялады, бірақ Украина мен Ресей растаған жоқ

Не болды

11 қазанда АҚШ президенті Дональд Трамп Truth Social желісінде «Осы сәттен бастап Ресей мен Украина арасындағы соғыста ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ АТЫСТЫ ТОҚТАТУ күшіне енді. Екі жақ келісті. Бұзбаңыздар!» деп жазды. Бірақ Трамп келісімнің мерзімі, қамтылатын энергетика нысандары және тексеру тетігі туралы ешқандай нақтылау берген жоқ, ал Ақ үй бастапқыда түсініктеме ұсынбады.

Украина президенті Володимир Зеленский Axios тілшісі Барак Равидке Трамптың жариялауы «оның үшін жаңалық» болғанын, бірақ егер Ресей келіссе Украинаның да келісетінін және атысты тоқтату қашан басталатынын хабарлауды сұрағанын айтты. Кейінірек Зеленский Украина Трамп жариялаған «энергетикалық атысты тоқтатуды» қолдайтынын және АҚШ тараптан егжей-тегжейін күтетінін мәлімдеді.

Зеленский Канада премьер-министрі Марк Карни, Финляндия президенті Александр Стубб және НАТО бас хатшысы Марк Рюттемен телефон арқылы сөйлесті. Трамптың жариялауынан шамамен бір сағат бұрын Ресей әскері Киевтегі энергетика нысанына соққы берді, нәтижесінде Оболон, Шевченко, Деснян, Поділ және Днепр аудандарында жедел жарық өшірілді, ал Голосеево, Соломен және ішінара Святошино мен Шевченко аудандарында су болмады. Жариялаудан кейін Зеленский Харьков облысындағы энергетика нысандарына да соққылар туралы хабарлады.

АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио қыркүйектің 23-і күні БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында Ресей СІМ басшысы Сергей Лавровпен кездескеннен кейін екі жақ та энергетика инфрақұрылымы мен ауылшаруашылық экспортына байланысты нысандарға өзара соққыларды уақытша тоқтатуға қызығушылық танытқанын айтқан болатын, бірақ сол күні БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Лавров Ресей «арнайы әскери операциясын» кез келген форматтағы келіссөздер үшін тоқтатпайтынын мәлімдеді.

Financial Times Зеленскийге жақын украин шенеунігіне сілтеме жасап, Трамптың жариялауы асығыс болғанын, өйткені түпкілікті келісім әлі жоқ екенін хабарлады. FT дереккөздері бойынша Путин қысқа дейін келісімге қол қоюды қаламайды, өйткені украин энергетикалық инфрақұрылымына шабуылдар Киевті ымыраға келуге мәжбүрлейді деп есептейді. Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары келісімді растай алмады: энергетика комитеті төрағасының бірінші орынбасары Игорь Ананских бұл туралы пікір білдіру қиын екенін және Трамптың мұндай мәлімдемелерді мұнай бағасын төмендету үшін жасайтынын айтты.

Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Халықаралық БАҚ Трамптың Truth Social постын басты оқиға ретінде алға тартып, екі жақтан да растаудың жоқтығын және Ақ үйдің бастапқыда түсініктеме бермегенін атап көрсетеді. Financial Times пен BBC екеуі де осы олқылықты бөлек атап өтті.

Ағылшын және неміс тілді БАҚ-тары Axios пен FT-тің дереккөздеріне сүйеніп, айымқашықтық пен қысым тактикасына назар аударды: Трамптың Украинадан ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына соққыларды біржақты тоқтатуды талап етуі, Виткофф пен Кушнердің америкалық барлау мәліметтерін беруді тоқтату қатері, сондай-ақ Ресей дизель отынына уақытша санкциялар лицензиясы бар кеңірек америкалық-ресейлік мұнай өнімдері келісімі.

Халықаралық БАҚ-тың бір бөлігі бұл оқиғаны Трамптың Зеленскийге қатысты жалпы ұстанымы тұрғысынан қарастырады: украин халқының жаңа көшбасшы таңдауы керектігі туралы шақыруы және Зеленскийдің 60 күндік толық атысты тоқтату жағдайында сайлау өткізуге дайын екендігі туралы жауабы.

Дереккөздер неде келіспейді

Негізгі дау — келісімнің бар-жоғы. Трамп екі жақ та келісті және ол осы сәттен бастап күшіне енді деп мәлімдеді. Зеленский Axios-қа бұл жариялау «мен үшін жаңалық» болғанын айтты. Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары (Игорь Ананских, Дмитрий Новиков) келісімді растай алмады, ал Financial Times түпкілікті келісім жоқ деп жазды.

Екінші дау — Ресей жарияланған атысты тоқтатуды сақтады ма, жоқ па. Сыртқы істер министрі Андрей Сибига пен Зеленский Трамптың жариялауынан бірнеше сағат бұрын Харьковтағы TEC-5-ке және жариялаудан кейін Киевтегі электр станциясына (Shahed дрондарымен) соққылар туралы хабарлады.

Үшінші дау — «энергетикалық атысты тоқтату» көлемі. Ақ үй шенеунігі Axios-қа Трамп негізінен мұнай өңдеу зауыттарына өзара соққыларды тоқтатуды меңзегенін (кейін электр станциялары мен энергия желілеріне кеңейту мүмкіндігімен) айтты, ал Зеленский пен украиндық дереккөздер мұны энергетика инфрақұрылымына қарсы өзара соққылардың кеңірек тоқтатылуы ретінде көрсетті; бір украин шенеунігі «мұнай өңдеу зауыттарына — мұнай өңдеу зауыттары» қағидаты бойынша мәміленің теңсіздігін, өйткені Украинада тек бір жұмыс істейтін зауыт бар екенін атап көрсетті.

Оқиға тарихы

Қыркүйектің 14-і күні Трамп ұқсас мәлімдеме жасаған, бірақ екі жақ та келісімді растамаған, ал соққылар жалғасқан. Қыркүйектің 22-сінде Зеленский Трамппен келіссөздерден кейін Украина Ресеймен «энергетикалық атысты тоқтатудың кез келген форматына» дайын екенін айтты. Қыркүйектің 23-і күні Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио БҰҰ Бас Ассамблеясында Сергей Лавровпен кездескеннен кейін екі жақ та энергетика инфрақұрылымы мен ауылшаруашылық экспортына байланысты нысандарға уақытша өзара соққыларды тоқтатуға қызығушылық танытқанын мәлімдеді, бірақ сол күні БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Лавров Ресей «арнайы әскери операциясын» келіссөздер үшін кез келген форматта тоқтатпайтынын айтты.

9 қазанда Трамп Путинпен сөйлескеннен кейін ресейлік дизель отынын АҚШ және әлемдік нарықтарға жеткізу бойынша келісімге қол жеткізгенін жариялады, ал АҚШ Қаржы министрлігі 2027 жылдың 7 сәуіріне дейін ресейлік дизельмен операцияларға уақытша лицензия берді. Axios хабарлағандай, Трамп бұл келісімге Зеленский ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына соққыларды біржақты тоқтатудан бас тартқаннан кейін барды. Сол күні Майамидегі келіссөздерде АҚШ арнайы елшісі Стив Виткофф пен Джаред Кушнер украиндық барлау мәліметтерін беруді тоқтату қатерін айтқан. New York Times хабарлағандай, Трамп әкімшілігі Ресейге энергетикалық соққыларды тоқтату үшін ресейлік мемлекеттік активтерді босатуды қоса алғанда, бірнеше ірі экономикалық ынталандырулар ұсынды.