Трамп 10 қазанда Украинаға «жаңа президент сайлау» керек деп мәлімдеді
АҚШ президенті Дональд Трамп 10 қазанда БАҚ өкілдеріне Украина соғысты аяқтау үшін келісім жасай алатын жаңа көшбасшы сайлауы керек деп мәлімдеді. Трамп Володимир Зеленскийді «соғысты көп рет аяқтай алатын, бірақ оны таңдамаған» деп сынап, Украинаның Ресей мұнай өңдеу зауыттарына соққы беруін «әлемге және американдық фермерлерге проблема» деп атады. Бұл сөздер Трамптың 9 қазанда Путинмен телефон арқылы ресейлік дизель отынын АҚШ пен әлемдік нарыққа жеткізу туралы келісімге қол жеткізгенін жариялағаннан кейінгі күні айтылды; АҚШ Қазыналығы ресейлік дизель импортына 2027 жылғы 7 сәуірге дейін лицензия берді.
Ең бастысы
- Трамп 10 қазанда Украина соғысты аяқтау үшін келісім жасай алатын жаңа президент сайлауы керек деп мәлімдеді.
- Трамп Зеленскийді «көп рет соғысты аяқтай алатын, бірақ таңдамаған» деп сынады.
- Трамп АҚШ Зеленскийге: «Ресеймен не істесең де істе, бірақ мұнай зауыттарына тиме, бұл жаһандық проблема» деп ескерткенін мәлімдеді.
- Трамп пен Путин 9 қазанда ресейлік дизельді АҚШ пен әлем нарығына жеткізу туралы келісімге қол жеткізді; АҚШ Қазыналығы 2027 жылғы 7 сәуірге дейін импорт лицензиясын шығарды.
- Зеленский бұл шешімді «Путинге туған күнге сыйлық» деп атап, украин-америкалық-европалық Майами келіссөздері ерте аяқталды.
- 9 қазан түні Ресейдің оңтүстік-шығыс Украинаға жасаған шабуылынан кемінде 20 адам, оның ішінде 3 кәмелетке толмаған бала қаза тауып, 18-і жарақат алды.
- Украина Сыртқы істер министрі Андрей Сибига Зеленскийді халықтың қолдауымен соғыс жағдайында елді басқарып жатқанын, көшбасшылықты таңдау құқығы халыққа тиесілі екенін мәлімдеді.
Бұл неге маңызды
Трамп соғыстағы серіктес елдің ішкі саясатына тікелей араласып, оның президентін ауыстыруға шақырды — бұл АҚШ-тың бұрынғы саяси тәжірибесінен ерекше қадам. Мұятке Трамптың Путинмен телефон арқылы ресейлік дизель туралы келісімге қол жеткізгеннен кейін келді; осы кезде Путиннің көмекшісінің айтуынша, Путин бейбіт келіссөздерден бас тартты. Зеленский бұл келісімді «Путинге туған күнге сыйлық» деп атады, ал Майамидегі украин-америкалық-европалық келіссөздер ертерек үзілді.
Не болды
10 қазанда АҚШ президенті Дональд Трамп БАҚ өкілдеріне Теннессиге сапар алдында Украина соғысты аяқтау үшін келісімге келе алатын жаңа президент сайлауы керек деп мәлімдеді. Ол Зеленскийді «көп, көп рет» соғысты аяқтай алатын, бірақ таңдамаған деп сынады және АҚШ Зеленскийге «Ресеймен не істесең де істе, бірақ дизель өндірісіне байланысты нысандарға тиме» деп ескерткенін айтты. Трамп украин соқындары «әлемге және американдық фермерлерге проблема туғызады» деп мәлімдеді және соғыс «ақылсыздықтан» басталды, ол 2020 жылғы президент сайлауында жеңіп шыққанда болмас еді деген бұрынғы тезисін қайталады. Бұл сөздер 9 қазандағы Трамп-Путин телефон қоңырауынан кейін айтылды: Трамп ресейлік дизельді АҚШ пен әлем нарығына жеткізу туралы келісім жариялады (көлемі 300 мыңнан 3 миллион тоннаға дейін), АҚШ Қазыналығы 2027 жылғы 7 сәуірге дейін импорт лицензиясын шығарды, ал Кремль шілдеде енгізілген дизель экспортына тыйымды ертерек алып тастады. 9 қазан түні Ресейдің оңтүстік-шығыс Украинаға шабуылынан кемінде 20 адам, оның ішінде 3 кәмелетке толмаған бала, қаза тауып, 18-і жарақат алды; Зеленский бұған «Ресей сізге Запорожьедегі тұрғын үйлерге бес планирлік бомба тастап алғыс білдіріп жатыр» деп жауап берді. Зеленский сондай-ақ Майамидегі украин-америкалық-европалық келіссөздердегі украин делегациясы «Трамп пен Путиннің отын жөніндегі келіссөздерінің бетпердесіне» айналды деп мәлімдеді; президенттік кеңесші Дмитрий Литвин 10 қазанда делегацияның үйге қайтып жатқанын хабарлады.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Украин БАҚ Трамптың мәлімдемесін негізгі тақырып ретінде берді, оны Зеленскийге тікелет қарсы қойып, «жаңа президент таңдау» немесе «сайлау» деген формулировканы пайдаланды. Бірнеше украин басылымы Сыртқы істер министрі Андрей Сибиганың жауабын бөлек келтірді: Зеленский халықтың қолдауымен соғыс жағдайында елді басқарып жатыр, ал көшбасшылықты таңдау құқығы халыққа тиесілі. Украин БАҚ-ы Зеленскийдің дизель туралы келісімге «Путинге туған күнге сыйлық» деген сынын және Запорожьедегі шабуылдан кейін 20 адамның қаза табуын ерекше атап, оны санкциялардың алынуымен байланыстырды.
Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Халықаралық БАҚ Трамптың сөздерін әр түрлі бұрыштардан көрсетті. Неміс тілді басылым мұны Украинадағы «билікті ауыстыру» талабы ретінде және Ресеймен дизель келісімімен байланыстырды. Француз/испан тілді басылым Трамптың «Украинаға жаңа президент керек» деген сөзін тақырып ретінде пайдаланып, Трамп-Зеленский арасындағы алшақтақ ретінде берді. Ағылшын тілді азербайжан агенттігі операциялық қысымға — Зеленскийден ресейлік мұнай зауыттарына соққыны тоқтату талабына — баса назар аударды. Тұтастай алғанда, халықаралық БАҚ бұл мәлімдемені Трамп-Путин телефон қоңырауы мен дизель туралы келісім аясында қарастырды.
Дереккөздер неде келіспейді
Дереккөздер Трамп мәлімдемесін қайда жасағанын әр түрлі келтіреді: Бірқатар украин және халықаралық басылымдар — Теннессиге сапар алдында БАҚ алдында; кейбіреулері — Мэриленд штатындағы Джойнт-Бейс Эндрюсте; APA агенттігі — жалпы Мэрилендте. Трамп соғыс 2020 жылғы сайлауда жеңіп шыққанда басталмас еді деген тезисті кейбір басылымдар 2020 жылғы сайлау ретінде, кейбіреулері 2022 жылғы референдум ретінде берді. Трамп Ресей Украина аумағының «30%-ын» бақылауда деді, ал басқа баяндамалар ерте қазандағы деректер бойынша бұл көрсеткішті шамамен 19% деп келтіріп, 30%-дық мәлімдемені «асыра айту» деп сипаттады. Дизель келісімінің көлемі бойынша да алшақтық бар: бірқатар украин басылымдары 300 мың тоннаны көрсетсе, Der Spiegel мен Радіо Свобода сияқты басылымдар 300 мыңнан 3 миллион тоннаға дейінгі ауқымды келтіреді.
Оқиға тарихы
Украина төрт жарым жыл бойы Ресейдің басып кіру соғысына қарсы тұрып келеді. 2026 жылы шілдеде Ресей Украинаның мұнай өңдеу зауыттарына соққыларының күшеюіне байланысты дизель экспортына тыйым салған еді; бұл тыйым Трамп-Путин келісімі жарияланған кезде ертерек алынып тасталды. Трамп бұған дейін де 2020 жылғы президент сайлауында жеңіп шыққанда соғыс басталмас еді деп мәлімдеген. АҚШ Украинаға Ресейдегі нысандарды анықтауға және соққы жасауға көмектесетін барлау ақпаратын беріп келеді, ал АҚШ келіссөзшілері, баяндамаларға қарағанда, осы ақпаратпен бөлісуді тоқтату мүмкіндігін көтерді.