Еуропалық адам құқықтары соты Қырымнан он украин баласының ісі бойынша тыңдау өткізді
2026 жылғы 22 қыркүйекте Еуропалық адам құқықтары соты (ЕАҚС) Страсбургте 6719/23 нөмірлі іс бойынша жария тыңдау өткізді. Істі 2014 жылы Қырымды Ресей оккупациялаған кезде мемлекеттік балалар мекемелерінде болған және сол кезден бері тағдыры белгісіз он украин баласының атынан Украин Гельсинки адам құқықтары одағы (УГАҚО) берген.
Ең бастысы
- 2026 жылғы 22 қыркүйекте ЕАҚС Страсбургте 6719/23 нөмірлі іс бойынша жария тыңдау өткізді.
- Іс 2009–2013 жылы туған, 2014 жылы Қырымдағы украин мемлекеттік қамқорлығындағы балалар мекемелерінде болған, оккупация кезінде бірден бес жас аралығындағы он балаға қатысты.
- УГАҚО-ның мәліметінше, Ресей Қырымды бақылауын алғаннан кейін балаларға ресейлік азаматтық таңылып, олар ресейлік асырап алу және қамқорлық жүйелеріне енгізілген.
- Балалардың орналасқан жері 2014 жылдан бері белгісіз; УГАҚО кейбіреулерінің есімдері 2023 жылы ресейлік асырап алу сайттарынан жоғалып кеткенін айтады.
- Өтініш берушілер 5-бап (еркіндік пен жеке басқа қол сұғылмау құқығы) және 8-бап (жеке және отбасылық өмірге құрмет көрсету құқығы) негізінде шағымданды.
- 2023 жылғы 15 ақпанда ЕАҚС 39-ереже бойынша жедел шара қолданудан бас тартты, өйткені асырап алуға қатысты оқиғалар Ресей Конвенциядан шыққаннан кейін болған.
- Ресей үкіметі сотқа ешқандай ескертпелер ұсынбады.
- Украина үкіметінің ЕАҚС-тағы уәкілі Маргарита Сокоренко 46-бап бойынша нақты шаралар – балалардың ақпараттарын ашу, оларды Украинаға қайтару – белгілеуді сұрады.
- ЕАҚС тыңдаудан кейін түпкілікті шешім шығармайды; қабылдау мен мәні бойынша шешім кейінірек жарияланады.
Не болды
2026 жылғы 22 қыркүйекте Еуропалық адам құқықтары соты (ЕАҚС) Страсбургте 6719/23 нөмірлі іс бойынша жария тыңдау өткізді. Іс аталған сотқа Украин Гельсинки адам құқықтары одағы (УГАҚО) 2014 жылы Қырымдағы мемлекеттік балалар мекемелерінде болған және одан бері тағдыры белгісіз он украин баласының атынан берілген. Балалар 2009–2013 жылы туған, оккупация кезінде бір-бес жас аралығында болған.
УГАҚО-ның мәліметінше, Ресей Қырымды бақылауын алғаннан кейін балаларға ресейлік азаматтық таңылып, олар ресейлік асырап алу және қамқорлық жүйелеріне енгізілген. Бір ұйымның дерегінше, 2023 жылы кейбір балалардың есімдері ресейлік асырап алу сайттарынан кенеттен жоғалып кеткен, бұл олардың асырап алынғанының ықтимал белгісі ретінде бағаланады. 2014 жылдан бері балалардың орналасқан жері жөнінде ешқандай ақпарат жоқ, дегенмен украин билігі бірнеше рет сұрау жолдаған; УГАҚО бұл жағдайды мәжбүрлі жоғалту деп санайды.
Өтініш берушілер Адам құқықтары жөніндегі еуропалық конвенцияның 5-бабын (еркіндік пен жеке басқа қол сұғылмау құқығы) және 8-бабын (жеке және отбасылық өмірге құрмет көрсету құқығы) негізге алған. 2023 жылғы 15 ақпанда ЕАҚС асырап алуды тоқтатуға бағытталған 39-ереже бойынша жедел шараны қолданудан бас тартты, өйткені тиісті оқиғалар Ресей Конвенциядан шыққаннан кейін болған. 2025 жылғы сәуірде сот Ресей үкіметін УГАҚО-ның өтініші жөнінде хабардар етіп, ескертпелер ұсынуды сұрады, бірақ Ресей ешқандай жауап ұсынбаған.
Украина үкіметінің ЕАҚС-тағы уәкілі Маргарита Сокоренко тыңдау барысында 46-бап шеңберінде нақты шаралар белгілеуді – балалардың жеке басы, құқықтық мәртебесі мен орналасқан жері жөнінде толық ақпаратты ашуды, оларды Украинаға қайтаруды, сондай-ақ украин билігімен, Еуропа Кеңесі Министрлер комитетімен және тиісті халықаралық тетіктермен ынтымақтастықты – сұрады. Рада Еуропасының Бас хатшысының украин балаларының жағдайы жөніндегі арнайы өкілі Тордіс Кольбрун Рейкфьорд Гюльфадоуттір тыңдау алдында украин балаларын саяси күн тәртібінде ұстап қалу қажеттігін атап көрсетті. ЕАҚС тыңдаудан кейін түпкілікті шешім шығармады; қабылдау мен мәні бойынша шешім кейінірек жарияланады.
Дереккөздер неде келіспейді
Дереккөздердің бірі Ресейге хабарламаның нақты мерзіміне қатысты басқаша дерек береді: 2025 жылдың наурызында хабарлау және 2026 жылдың наурызында қосымша сұрақтар жолданды деп көрсетеді, ал қалған баяндаулар хабарламаны 2025 жылдың сәуіріне жатқызады.
Оқиға тарихы
Ресей 2022 жылы Адам құқықтары жөніндегі еуропалық конвенцияның тарапы болудан шықты; 2023 жылғы ақпанда ЕАҚС осы іс бойынша 39-ереже бойынша жедел шараны қолданудан бас тартты, алайда істің мәні бойынша қарауды жалғастырды. УГАҚО-ның мәліметінше, Қырымды Ресей бақылауына алғаннан кейін 4000-нан астам жетім бала мен ата-ана қамқорлығынсыз қалған бала автоматты түрде Ресей азаматтары деп жарияланды және ресейлік асырап алу мен қамқорлық жүйелеріне енгізілді. Ресей 2014 жылдан кейін Қырымға өз заңнамасын, оның ішінде асырап алу ережелерін таратты, ал Украина сондағы балалар мекемелеріндегі балалар жөніндегі ақпаратқа қол жеткізуден айырылды.