Трамп «энергетикалық бітім» жариялады, ал Зеленский мұны күтпегенін айтты

Бұл неге маңызды

Трамптың «энергетикалық бітім» жарияламасы — бұл жағдайды бірден шешеті емес, өйткені Зеленский мұны күтпегенін айтып отыр және АҚШ-тың бұл бастамасын қабылдау-қабылдамау туралы нақты мәліметтер жоқ. Бұдан бөлек, Ресейдің Трамп жарияламасының алдында да, кейін де украин энергетикалық нысандарына шабуыл жасауы — «бірден» күшіне енген бітім деген тұжырымға күмән келтіреді. Уиткофф пен Кушнердің Мәскеуге сапарын кейінге қалдыруы дипломатиялық үрдістің баяулағанын, ал ЕО-ның Украинаны дрондар мен зымырандар сатып алуға қаржылай қолдауын жалғастыруы — Еуропаның бұл жолда өзіндік стратегиясы қалыптастыруға бет алғанын көрсетеді.

Не болды

11 қазанда АҚШ президентіні Donald Trump Truth Social желісінде Ресей мен СНG арасында «энергетикалық бітім» жариялап, ол «осы сәттен бастап» күшіне енетінін мәлімдеді. Бірақ бір сағат бұрын Ресей Киевтегі энергетика нысанын соққыға алып, Ололон, Шевченковск, Деснянск, Поділ және Дніпро аудандамурте төтенше жағдайдағы электр өшірулерін туғызды. Трамптың жарияламасынан кейін көп ұзамай Ресей Харьковтегі ЖЭО-5-ті де соққыға алды.

Бұл келісімнің нақты мазмұны Бұл-үй ресмиінің түсіндіруі бойынша — екі жақтың бір-бірінің мұнай өңдеу зауыттарына шабуылын тоқтату. Ресми өкіл бұлмажли «завод за завод» деп сипаттады, яғни алғашқы қадам — мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды тоқтату, одан кейін электр станциялары мен энергия желілеріне шабуылды тоқтату туралы келісімге қол жеткізу мүмкіндігі бар.

Президент Зеленский бұл жарияланым «оның үшін жаңалық» болғанын айтты, бірақ мұндай бітімге дайын екенін, тек АҚШ-тан мәліметтерді күтіп отырғанын мәлімдеді. Ол Канада премьер-министрі Марк Карнимен, Финляндия президенті Александр Стуббен, НАТО бас хатшысы Марк Рютте және Еурокомиссия президенті Урсула фон дер Ляйенмен осы бастаманы талқылағанын айтты. Зеленский Ресей украин энергетикалық инфрақұрылымына шабуылды тоқтатса, Украина да ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды тоқтататынын білдірді.

Бұл жарияланымнан бірнеше күн бұрын, 9 қазанда Трамп Ресей дизельтаді отынын АҚШ нарығына ашуға ниетті екенін, ал АҚШ тиастық санкциятандыруларды сәуірге дейін уақытшаша тоқтатқанын мәлімдеді. Бұл шешімнің себебі ретінде Трамптың Киевтің ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды тоқтату туралы шамамен алты өтініші ескерілмегені айтылады. Келесі күні Трамп Украинаның жаңа президент таңдауы керек екенін, ал Зеленскийді АҚШ-тағы дизельтаді бағасының өсуіне кінәлады.

Трамптың жарияламасынан кейін АҚШ-тың арнайы елшілері Стив Уиткофф пен Джарейдз Кушнер Мәскеуге жоспарланған сапарын кейінге қалдырды; жаңа күндер Украина мен Еңорға елдерінің Путинге арна таған үйлестірілген ұсыныстығы бойынша келісуге дайындығы анықталғаннан кейін ғана анықталады. Сапар алдында Уиткофф пен Кушнер Майамиде украин және еуропалық келіссөзшілермен кездесу өткізді, алайда кездесу жоспарланғаннан ерте аяқталды; бір украин шенеунігінің айтуынша, елшілер ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды тоқтату туралы өтінішті елемеу жалғасса, АҚШ-тың барлау ақпараттарын бөлісуді тоқтатуы мүмкін екенін ескерткен.

Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Украин БАҚ-тары Трамптың «энергетикалық бітім» жарияламасы Киев үшін күтпеген жаңалық болғанына назар аударады. Зеленский мен украин шенеуніктері бұл бастаманың теңгерімсіз екенін айтып отыр, өйткені Украинада бір ғана мұнай өңдеу зауыты бар, ол Ресей тарапынан бірнеше рет соққыға алынған және толық қуаттылықта жұмыс істемейді, ал Ресейде мұнай өңдеу зауыттарының кең желісі бар. Сонымен қатар, Трамп жарияламасының алдында да, кейін де Ресей украин энергетикалық нысандарына шабуыл жалғастырды. Украин дереккөздері Трамптың Ресей дизельтаді отынына қатысты санкциятандыру шешімін және «Украинаға жаңа президент керек» деген мәлімдемесін Киевке қысым ретінде көрсетеді.

Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады

Халықаралық баспасөз — Axios пен Financial Times — Трамп жарияламасын біржақты американ бастамасы ретінде көрсетеді, оны украин тарабы толық қабылдамаған. Бұл-үй ресмиі келісімнің мұнай өңдеу зауыттарына, ал кейін электр станциялары мен энергия желілеріне шабуылды тоқтатуды білдіретінін нақтылады. Уиткофф пен Кушнердің Мәскеуге сапарын кейінге қалдыруы, олардың Майамиде қысқартылған кездесуі және украин тараптық мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды тоқтатуға қысым көрсетуі — осы бағыттағы негізгі халықаралық ақпарат болып табылады. Бұдан бөлек, Еурокомиссия президенті фон дер Ляйен Украина мен Ресейдегі энергия инфрақұрылымының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бітімді қолдайтынын білдіріп, ЕО-ның дрондар мен зымырандар сатып алуға арна таған қаржылай көмек пакетін жариялады.

Оқиға тарихы

Бұл оқиғаға дейін Трамп АҚШ нарығын Ресей дизельтаді отынына ашу мүмкіндігін көтерді, АҚШ сәуірге дейін тиастық санкциятандыруларды уақытшаша тоқтатты; бұл шешім Трамптың Киевтен ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды тоқтату туралы шамамен алты өтініші ескерілмегеннен кейін қабылданды деп хабарланады. Келесі күні Трамп «Украинаға жаңа президент керек» деп мәлімдеп, Зеленскийді АҚШ-тағы дизельтаді бағасының өсуіне кінәлады. Кейінге қалдырылған Мәскеуге сапар алдында Уиткофф пен Кушнер Майамиде украин және еуропалық келіссөзшілермен кездесу өткізді; кездесуб жоспардан ерте аяқталды, ал бір украин шенеунігі елшілер ресейлік мұнай өңдеу зауыттарына шабуылды жалғастырса, АҚШ-тың барлау ақпараттарын бөлісуді тоқтатуы мүмкін екенін ескерткенін айтты. Financial Times АҚШ-тың PURL механизмі арқылы Украина үшін қару-жарақ сатып алуды тоқтатуы мүмкін екенін де жазды.