Трамп Беларусьтан калий сатып алу бойынша «ауқымды» келісім жасалып жатқанын мәлімдеді
АҚШ президенті Дональд Трамп 21 қыркүйекте Truth Social желісінде Вашингтон Беларусьтан калий тыңайтқыштарын сатып алу бойынша ауқымды келісім жасалып жатқанын хабарлады. Беларусь президенті Александр Лукашенко елде АҚШ-қа қажетті көлемде бос калий жоқ екенін айтты. ЕО мен Балтық елдері Беларусьқа қарсы санкцияларды жеңілдетуге ниетті еместігін мәлімдеді.
Ең бастысы
- Трамп 21 қыркүйекте Truth Social желісінде Вашингтон Беларусьтан калий тыңайтқыштарын сатып алу бойынша «ауқымды» келісім жасалып жатқанын жариялады.
- Трамп Беларусь калийінің бағасы АҚШ қазір Канадаға төлейтін бағадан едәуір төмен болатынын айтты.
- Лукашенконың сөзіне қарағанда, Беларусьта АҚШ-қа қажетті көлемде бос калий жоқ — барлығы алдын ала келісілген.
- 2025 жылы наурызда АҚШ әкімшілігі саяси тұтқындарды босатуға байланысты Belaruskali және Belarusian Potash Company-ге санкцияларды жеңілдеткен; 16 қыркүйекте АҚШ-тың Беларусь бойынша арнайы елшісі Джон Коул Минскіге барып 25 саяси тұтқынның босатылғанын жариялады.
- Литва Сыртқы істер министрі Кястутис Будрис ЕО-ның Беларусьқа қарсы санкцияларды жеңілдетуге негізі жоқ екенін, ал Литва мен ЕО санкцияларды алып тастауды жоспарламайтынын мәлімдеді.
- АҚШ-тың жалпы калий импорты шамамен 13 млн тоннаны құрайды, оның дерлік 90%-ы Канададан келеді; 2021 жылы Беларусь АҚШ-қа 700 мың тоннадан астам калий жеткізген.
Бұл неге маңызды
Трамп жариялаған келісім Лукашенко режимімен АҚШ-тың экономикалық байланысын тереңдетеді — бұл режим Ресейдің Украинаға қарсы соғысын қолдағаны үшін Батыс санкцияларының астында. Беларусь калийінің жаңа жеткізілімдері Минскіге ЕО мен көрші елдердегі санкциялар сақталған кезде жаңа валюта көзін ашады. Бұл оқиға АҚШ пен ЕО/Балтық елдерінің Беларусьқа қарсы санкциялық саясаттарындағы алшақтықты көрсетеді және трансатлантикалық үйлестіруді қиындатады. Алдыңғы санкциялардың жеңілдетілуі (Belaruskali, Belarusian Potash Company, Lakokraska және Bellesbumprom) саяси тұтқындардың босатылуына байланысты болды — бұл Минскімен қалыпқа келтіру бағытының жалғасы. Лукашенконың Беларусь қажетті көлемді бере алмайтыны туралы мәлімдемесі келісімнің коммерциялық мүмкіндігіне күмән келтіреді.
Не болды
АҚШ президенті Дональд Трамп 21 қыркүйекте Truth Social желісінде Вашингтон Беларусьтан калий тыңайтқыштарын сатып алу бойынша ауқымды келісім жасалып жатқанын жариялады. Ол Беларусь калийінің бағасы АҚШ қазір Канадаға төлейтін бағадан едәуір төмен болатынын және бұл американдық фермерлер мен малшылар үшін жақсы жаңалық екенін айтты. Беларусь президенті Александр Лукашенко бұған жауап ретінде Беларусьта АҚШ-қа қажетті көлемде бос калий жоқ екенін, барлық көлемнің алдын ала келісілгенін мәлімдеді. Трамп БҰҰ Бас Ассамблеясында Владимир Зеленскиймен бірге өткен баспасөз конференциясында бұл келісім Ресейге пайда әкелмейді деп мәлімдеді. Келісімді іске асыру үшін ЕО мен Балтық елдерінің келісімі қажет, өйткені қазір ЕО санкциялары Беларусь тыңайтқыштарының Литва арқылы Клайпеда портына транзитін бұғаттап отыр.
Дереккөздер неде келіспейді
Трамп пен Лукашенко арасында келісімнің іске асырылу мүмкіндігіне қатысты келіспеушілік бар: Трамп ауқымды сатып алу туралы хабарласа, Лукашенко Беларусьта бос калий көлемі жоқ екенін айтады. Дереккөздерде 2025 жылғы наурыздағы санкциялардың жеңілдетілуі (Belaruskali және Belarusian Potash Company) мен 16 қыркүйектен кейінгі жеңілдету (Lakokraska және Bellesbumprom) бір тұтқындар босатуымен байланысты ма, әлме бөлек келісімдерге жататынын нақты ажырату қиын. Сонымен қатар АҚШ арнайы елшісінің тегі дереккөздерде «Coale» және «Cole» деп әртүрлі жазылған.
Оқиға тарихы
2025 жылдың наурызында Трамп әкімшілігі саяси тұтқындарды босатуға байланысты Belaruskali және Belarusian Potash Company-ге АҚШ санкцияларын жеңілдеткен болатын. 2025 жылы 16 қыркүйекте АҚШ-тың Беларусь бойынша арнайы елшісі Джон Коул Минскіге барып 25 саяси тұтқынның босатылғанын жариялады, содан кейін АҚШ Lakokraska мен Bellesbumprom-ға да санкцияларды жеңілдетті. Санкцияларға дейін калий Беларусь үшін маңызды валюта көзі болған: 2021 жылы Беларусь АҚШ-қа 700 мың тоннадан астам калий жеткізді, ал АҚШ-тың жалпы калий импорты шамамен 13 млн тоннаны құрады, оның дерлік 90%-ы Канададан келді. Канада — әлемдегі ең ірі калий жеткізушісі, оның экспортының 53%-ы АҚШ-қа бағытталған және американдық сұраныстың 80%-ын қамтиды. 2025 жылы мамырда АҚШ Литвадан, Польшадан және Украинадан Беларусь калийінің транзиті үшін санкцияларды алып талауын сұрады, бірақ ЕО санкциялары Литва арқылы Клайпеда портына транзитті бұғаттап отыр. Литва Сыртқы істер министрі Кястутис Будристің айтуынша, Беларусь түрмелерінде шамамен мың адам саяси тұтқын болып қала береді; Литва Минскіні ЕО елдеріне қарсы гибридтік операциялар ұйымдастырды деп айыптайды — миграциялық қысым, контрабанда және шекара арқылы шар ұшыру — ал қыркүйекте Беларусь Польша мен Литва маңында, оның ішінде Сувалки дәлізіне жақын жерде төрт күндік әскери оқу-жаттығулар өткізді. Трамптың мәлімдемесі АҚШ-тағы сайлау алдында және Канадамен сауда соғысының шиеленісуі аясында жасалды; АҚШ тарифтері Канададан импортталатын мұнай, калий және стратегиялық минералдар сияқты маңызды табиғи ресурстарға қолданылмайды.