Украина 2027 жылға арналған мемлекеттік бюджет жобасын парламентке енгізді: қорғанысқа — 4,8 трлн гривен

Бұл неге маңызды

Бұл бюджет — соғыс экономикасының мемлекеттік қаржыға деген қысымының айқын көрінісі: шығыстардың шамамен 44%-ы қорғаныс пен қауіпсіздікке бағытталады, ал ЖІӨ-нің ~15%-ына дейінгі бюджет тапшылығы күтіледі. 52,6 млрд доллар сыртқы қаржыландыру қажеттілігінің тек 20 млрд доллары ғана расталған — бұл ХТҚ, ЕО және басқа серіктестердің 2027 жылға арналған қолдау көлемі саяси шешімдерге тәуелді екенін көрсетеді. Жоба әскерилердің жалақысын бесінші жыл қатарынан нақты көтермейді — саяси тұрғыдан ең өзекті дау-дамайдың біріне айналды. Сонымен қатар, ЖТС мөлшерлемесін 20%-дан 21%-ға дейін көтеру және отын акцизін ұлғайту сынды салық өзгерістері парламент дауысына тәуелді — оларсыз 131 млрд гривенге жуық кіріс түспейді. Ішкі қарызға (ОВДП) 544,4 млрд гривен сенім артуы және мемлекеттік қарыздың 12,3 трлн гривеннен асуы мүмкіндігі қаржылық тұрақтылыққа қатысты ұзақ мерзімді тәуекелдерді айқындайды.

Не болды

2026 жылғы 15 қыркүйекте кешкісін Украинаның Кабинеті Министрлері 2027 жылға арналған мемлекеттік бюджет жобасын бекітіп, оны Верховная Радаға №16000 заң жобасы ретінде тіркеді. Бюджет кодексі бойынша, Үкімет келесі жылғы бюджет жобасын 15 қыркүйекке дейін парламентке енгізуге міндетті.

2027 жылға арналған негізгі параметрлер мынадай: кірістер — 5 трлн 648 млрд гривен (2026 жоспарынан +8,7% немесе +452,1 млрд), шығыстар — 7 трлн 272 млрд гривен (+13,5% немесе +864,9 млрд). Жалпы мемлекеттік шығыстар, қарыз беру мен борышты өтеуді қосқанда, 8 трлн гривеннен асады — бұл толық ауқымды басқыншылыққа дейінгі деңгейден шамамен төрт есе жоғары. Қорғаныс пен қауіпсіздікке 4 трлн 885 млрд гривен бөлінеді (ЖІӨ-нің ~43,8–44%), бұл жалпы шығыстардың 66,8%-ын құрайды. Қорғаныс шығыстарының құрылымы: әскери қызметкерлердің ақысы — 1,8 трлн гривен (+337,5 млрд), қару-жарақ пен әскери техника — 2,3 трлн гривен, резерв — 264,9 млрд гривен, қару-жарақ бойынша мемлекеттік кепілдіктер — 30 млрд гривен, басқа шығыстар — 499,9 млрд гривен. Оның 1,73 трлн гривені (35,7%) Еуропалық қорлардан нысаналы түрде қару-жарақ пен техникаға бөлінген, олар тауар түрінде түсуі мүмкін.

Халықаралық қаржыландыру қажеттілігі 52,6 млрд доллар, оның 20 млрд доллары ғана серіктестер тарапынан расталған; 32,6 млрд доллары әлі жабылмаған. Серіктестерден материалдық-техникалық қосымша көмек көлемі кемінде 1 трлн гривен деп күтілуде.

Әлеуметтік параметрлер: 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақы — 9 546 гривен (57,5 грн/сағ, +10,4%), жалпы прожиток минимумы — 3 559 гривен (2026 жылғы 3 209-нан жоғары). Білімге — 328,5 млрд гривен (тәжірибелі мұғалімнің орташа жалақысы 27 300 гривенге дейін, 2025 жылмен салыстырғанда +65%). Денсаулық сақтауға — 292,5 млрд гривен (Медициналық кепілдіктер бағдарламасына 225 млрд гривен; мамандандырылған дәрігерлер — кемінде 30 000, медбикелер — 20 000 гривен). Әлеуметтік төлемдер мен Әлеуметтік саясат министрлігінің шаралары — 540,3 млрд гривен (зейнетақы үстемеақыларына 292,8 млрд), ветерандар саясатына — 20,5 млрд гривен (оның ішінде 12,2 млрд — азаматтық өмірге қайта интеграциялауға), ішкі қоныс аударушыларға — 83,2 млрд гривен. Бизнесті қолдау бағдарламаларына 96 млрд гривен, оның ішінде «5-7-9%» несие бағдарламасына — 29 млрд, «єОселя» бағдарламасына — 45 млрд, Инновациялық даму қорына — 10,1 млрд гривен.

Салықтық бөлікте ЖТС мөлшерлемесін 20%-дан 21%-ға көтеру, отын акцизін 4 п.п. ұлғайту, банк пайдасына салынатын 50% салықты ұзарту және цифрлық платформалар мен пошта жөнелтмелерін салықтандыру енгізілсе, 131 млрд-тан астам гривен қосымша кіріс түседі деп жоспарлануда. Үкімет тағы да «Национальный кэшбэк» бағдарламасын және «Единые новости» телемарафонын қаржыландыруды сақтап қалды; сот жүйесінің қызметкерлер қоры +44%-ға, Тергеу бюросының қоры +19,9%-ға, прокуратураның қоры +12,2%-ға ұлғаяды, ал жалпы мемлекеттік қор +18,2%-ға өседі. Депутат Ярослав Железняктың айтуынша, осының аясында әскери қызметкерлердің ақысы бесінші жыл қатарынан нақты көтерілмейді.

Парламенттік кесте: депутаттар 1 қазанға дейін түзетулер енгізе алады; бірінші оқылым бойынша дауыс беру қазанның соңында күтіледі, ал 16 қыркүйекте Верховная Рада жобаны қарастыруды бастады.

Дереккөздер неде келіспейді

Дереккөздерде екі негізгі сәйкессіздік бар. Біріншіден, жобаның парламент сайтында пайда болған күні: бір мақала (20909) оны 15 тамызда тіркелді деп көрсетеді, ал басым бөлігі заң жобасы №16000 2026 жылғы 15 қыркүйекте кешкісін тіркелді деп жазады. Екіншіден, қорғанысқа қатысты ақпараттың ұсынылуы: кейбір шығыстар 4 трлн 885 млрд гривен (жалпы қорғаныс/қауіпсіздік, ЖІӨ-нің ~44%-ы) деп берілсе, Железняк пен басқа авторлар тек Қарулы Күштерді ұстауға бөлінген 1,02 трлн гривен (+20,5% немесе +173,5 млрд) туралы жазады — бұл бірдей сандар емес, түрлі бюджет жолдарын сипаттайтын деректер, бірақ олардың берілуі салалық басылымдарда үйлесімсіз.

Оқиға тарихы

2026 жылғы тамыз–қыркүйек айларында Үкімет пен қаржы ведомстволары бюджет жағдайының сыни жақындағанын ашық мәлімдеді. Қорғаныс министрі Евгений Хмара 29 тамызда қорғанысты қаржыландыруда 27 млрд доллар тапшылық барын, Қаржы министрі Сергей Марченко 4 қыркүйекте 2022 жылдан бергі ең шиеленісті жағдай екенін, ал Премьер-министр Сергей Корецкий 14 қыркүйекте қажетті заң жобаларын қабылдау кешіктірілсе, 29,5 млрд доллар көлеміндегі халықаралық көмектің келуі қауіпке тігуі мүмкін екенін мәлімдеді. 2026 жылы Үкімет мемлекеттік бюджетке бірнеше рет түзету енгізді: маусымда қорғаныс шығыстарына 1,56 трлн гривен қосылды (оның 1,45 трлн-нан астамы әскерилердің ақысына), қыркүйекте тағы 33,6 млрд гривен қайта бөлінді; Железняк 2026 жылғы әскери жалақы бойынша нақты тапшылықты 100–190 млрд гривен деп бағалады. Осы жағдайда 2027 жылға арналған жоба қорғанысқа бөлінген үлестің ЖІӨ-нің 44%-ына дейін өсуін және сыртқы қаржыландыруға тәуелділікті сақтай отырып, салық пен қарызға байланысты бірқатар ішкі шешімдерді ұсынады.