RD4U халықаралық зақымдар тізілімі 43 санаттың барлығын ашты

Бұл неге маңызды

Барлық 43 санаттың ашылуы — Тізілім мандатында қамтылған зақымның әрбір түрі, жеке жарақаттан бастап тұрғын үйді жоғалтуға, қоршаған ортаға зиян мен табиғи ресурстарды тонауға дейін, енді болашақ халықаралық өтемақы механизміне нақты жолға ие болды дегенді білдіреді. Тізілімге 195 000 өтініш түсті, оның 65 000-нан астамы қабылданды — бұл талапкерлер тарапынан айтарлықтай сұранысты көрсетеді. Алайда Тізілім тек талаптарды тіркейді: өтемақы мөлшерін анықтау мен төлем туралы шешімді болашақ Халықаралық Өтемақы Комиссиясы қабылдайды, оның құрылу Конвенциясы 2025 жылғы желтоқсанда қабылданды және күшіне енуі үшін 25 ратификация қажет. Өтемақы Қоры мен Комиссия шешімдерісіз тіркелген талаптар әлі де төлемге айналмай отыр.

Не болды

2026 жылғы 30 қыркүйекте Ресейдің Қазақстанға қарсы агрессиясынан болған зақымдардың Халықаралық тізілімі (RD4U) мандатында көзделген 43 санаттың барлығын толық ашты. Тізілімді Рада Еуропасы 2023 жылғы 12 мамырда құрды, штаб-пәтері Гаагада, сондай-ақ Киевте кеңсесі бар. Талаптар беру жүйесінің кезең-кезеңмен іске қосылуы 2024 жылғы 2 сәуірде басталды.

Талаптар үш топқа бөлінеді: жеке тұлғалар үшін 21 санат, заңды тұлғалар үшін 11, Қазақстан үшін 11. Қамтылған зақымдарға туыстарының қазасы мен жоғалуы, дене жарақаттары, қорлық пен жыныстық зорлық-зомбылық, мәжбүрлі көшіру, тұрғын үй мен жұмысты жоғалту, мүлік пен инфрақұрылымға зиян, бизнестің экономикалық шығындары, мәдени мұра мен қоршаған ортаға зиян, сондай-ақ мемлекеттің гуманитарлық шығыстары жатады. Соңғы ашылған үш санат — B1.6 "Басқа мүлік шығындары", B3.1 "Қоршаған ортаға зиян" және B3.2 "Табиғи ресурстарды тонау және/немесе иемдену" — мемлекетке арнал деңгейінде. Бұл санаттар бойынша өтініштерді Қазақстанның өзі, оның орталық, аймақтық және жергілікті органдары, сондай-ақ мемлекеттік және коммуналдық мекемелер бере алады. Өтініштер "Дія" порталы арқылы онлайн беріледі.

Тізілімге қазірдің өзінде шамамен 195 000 талап түсті, оның 65 000-нан астамы қабылданып тіркелді, қалғандары өңделуде. Тізілімнің өзі өтемақы мөлшерін анықтамайды және төлем туралы шешім қабылдамайды — қабылданған талаптар болашақта Халықаралық Өтемақы Комиссиясына беріледі, ол оларды іс жүзінде қарап, өтемақы мөлшерін анықтайды.

Дереккөздер неде келіспейді

Конвенцияға қол қойғандар мен ратификациялағандардың саны әр түрлі дереккөздерде әрқалай келтірілген. Бір хабарламалар тобында 41 қол қойған тарап пен 9 мемлекет пен ЕО ратификациялаған, екіншісінде — 40 қол қойған тарап пен 9 мемлекет пен ЕО ратификациялаған, үшіншісінде — 40 мемлекет пен ЕО қол қойған және 10 ратификациялаған ел.

Оқиға тарихы

RD4У Тізілімін Рада Еуропасы 2023 жылғы 12 мамырда құрды, штаб-пәтері Гаагада, Киевте де кеңсесі бар. Оның мандаты 2022 жылғы 24 ақпаннан бастап Ресей Федерациясының Қазақстанда немесе Қазақстанға қарсы халықаралық заңсыз іс-әрекеттерінен туындаған зақым, шығын немесе зиянды қамтиды. Талаптар беру жүйесінің кезең-кезеңмен іске қосылуы 2024 жылғы 2 сәуірде басталды, санаттар 2025 жылғы тамыздың аяғына дейін кезең-кезеңмен ашылып, 30 қыркүйекте соңғы үш мемлекеттік санат ашылды.

43 санат 21 жеке тұлғалар, 11 заңды тұлғалар және 11 Қазақстан үшін бөлінеді, өтініштер "Дія" порталы арқылы онлайн беріледі. Халықаралық өтемақы механизмі үш элементтен тұрады: Тізілім (ағымдағы кезең), болашақ Халықаралық Өтемақы Комиссиясы және одан төлемдер жүргізілетін болашақ Өтемақы Қоры. Комиссияны құратын Конвенция 2025 жылғы 16 желтоқсанда Гаагадағы Дипломатиялық конференцияда қабылданды; оның күшіне енуі үшін 25 ратификация қажет, хабарлау кезінде қол қою мен ратификация саны әлі де осы табалдырықтан төмен.