Буковелде «Карпат сегізі» (C8) саммиті өтті: Мажар Венгрияның қатыспайтынын мәлімдеді
18–19 қыркүйекте Буковелде Украина бастамашы болған «Карпат сегізі» (C8) деп аталатын жаңа халықаралық форматтың тұңғыш саммиті өтті. Ол Украинаны Румыния, Сербия, Польша, Словакия, Чехия, Австрия, Венгрия және ЕО-мен біріктіруге арналған. Венгрия премьер-министрі Петер Мажар Будапешт шақыруды алып, «жақсы себептермен» бас тартқанын жариялады. Саммит аясында «Укрзализныця» қолдауға арналған «Теміржол коалициясы» құрылып, ЕҚДБ-мен €130 млн келісіміне қол жеткізілді. Нафтогаз бен MOL арасындағы мұнай қоймасын салу жөніндегі меморандум Мажардың ашық қарсылығын тудырды.
Ең бастысы
- Буковелдегі C8 саммиті 18–19 қыркүйекте өтті; форматты 18 қыркүйекте президент Володимир Зеленский жариялады
- C8 құрамына Украина, Румыния, Сербия, Польша, Словакия, Чехия, Австрия, Венгрия және ЕО кіреді
- Венгрия премьер-министрі Петер Мажар Венгрияның шақыруды алып, себептерін нақтыламай бас тартқанын мәлімдеді; саммитте елді тек Киевтегі венгриялық елшінің орынбасары ұсынды
- Саммитте «Теміржол коалициясы» құрылып, Укрзализныцяға $100 млн көлемінде URTF траст қорынан пайдаланылған локомотив сатып алу жоспарланды
- ЕҚДБ-мен UZ Energy аясында теміржолдың энергетикалық төзімділігі үшін €130 млн бөлу туралы принципиалды келісімге қол жеткізілді; құжаттар қыркүйек аяғына дейінге жоспарланған
- Украина, Австрия, Польша, Румыния, Сербия және Словакия басшылары қорытынды декларация қабылдады
- 20 қыркүйекте «Нафтогаз» пен MOL шекара маңындағы венгриялық аумақта мұнай өнімдері қоймаларын салу жөнінде меморандум жариялады; Мажар оны жоққа шығарып, MOL-ды Венгрия үкіметінің келісімінсіз әрекет етті деп айыптады
Бұл неге маңызды
C8 — Украинаның Карпат аймағындағы елдерді біріктіретін, екіжақты деңгейден көпжақты экономикалық және қауіпсіздік платформасына өтетін алғашқы аймақтық формат. Петер Мажар үкіметі тұсындағы украин-бағытталған алғашқы ірі еуропалық аймақтық формат болып табылады және Венгрияның мұндай форматтан бас тартуының алғашқы ресми прецедентін жасады. Саммит нақты нәтижелер берді: «Теміржол коалициясы», ЕҚДБ-мен €130 млн-дық энергетикалық төзімділік келісімі және URTF траст қорынан ~$100 млн локомотив сатып алу — бұл украин теміржол инфрақұрылымының соғыс зақымдарына жауап. Нафтогаз бен MOL арасындағы мұнай қоймасы меморандумының Мажар тарапынан жоққа шығарылуы Орбаннан Мажарға ауысқаннан кейін де Украина–Венгрия қатынастарындағы үйкелістің жалғасып отырғанын көрсетеді.
Не болды
18–19 қыркүйекте Украина Буковелде «Карпат сегізі» (C8) деп аталатын жаңа халықаралық ынтымақтастық форматының тұңғыш саммитіне ие болды. Форматты 18 қыркүйекте президент Володимир Зеленский жариялап, оған Украина, Румыния, Сербия, Польша, Словакия, Чехия, Австрия, Венгрия және ЕО кіреді. Саммитке президент, Президент кеңсесінің басшылығы, іс жүзінде бүкіл үкімет, Польша, Словакия, Венгрия, Румыния, Чехия, Австрия және Сербия серіктестері, сондай-ақ украин және шетелдік бизнес қатысты. Кейбір мәліметтер бойынша экономикалық бөлімде шамамен €1 млрд-тық инвестициялық және сауда келісімдері дайындалды.
Саммит аясында «Теміржол коалициясы» құрылды — Укрзализныцяны қолдауға арналған жаңа халықаралық формат, ол бұрыннан бар «Ықылас коалициясы» мен «Мүмкіндіктер коалициясына» қосылды. Қалпына келтіру, инфрақұрылым және көлік министрі Микола Калашниктің айтуынша, коалицияның алғашқы жұмыс бағыты — локомотив паркін жақсарту: URTF траст қорынан $100 млн шетелдік нарықтардан пайдаланылған локомотивтер сатып алуға жұмсалады деп жоспарланған. Сонымен қатар Еуропа қайта құру және даму банкімен (ЕҚДБ) UZ Energy аясында теміржолдың энергетикалық төзімділігі мен сыни қажеттіліктері үшін €130 млн бөлу туралы принципиалды келісімге қол жеткізілді; тиісті келісімдер қыркүйек аяғына дейін қол қоюға жоспарланған. Калашниктің дерегі бойынша, толық ауқымды басып кіру басталғалы Укрзализныцяның 533 және жеке өнеркәсіп кәсіпорындарының 75 локомотиві зақымданған.
Саммит соңында Украина, Австрия, Польша, Румыния, Сербия және Словакия басшылары мен өкілдері қорытынды декларация қабылдады. Президент кеңсесінің аймақтық саясат жөніндегі орынбасары Виктор Микитаның түсіндіруінше, C8 тұжырымдамасы тек ел деңгейінде ғана емес, жекелеген аймақтар деңгейінде де ынтымақтастықты көздейді.
Венгрия саммитке қатыспады. Венгрия премьер-министрі Петер Мажар 21 қыркүйекте парламентте Венгрия C8 форматына шақыру алғанын, бірақ «жақсы себептермен» бас тартқанын жариялады; себептерін нақтылаған жоқ. Саммитте Венгрияны тек Киевтегі венгриялық елшінің орынбасары ұсынды. Халықаралық серіктестер ретінде жарияланған тізімде Венгрияның аталуы мен Мажардың мәлімдемесі арасында қайшылық бар.
Дереккөздер неде келіспейді
Саммит материалдары мен екі жақтың мәлімдемелері арасында екі негізгі қайшылық бар.
Біріншіден, Венгрияның C8-дегі мәртебесіне қатысты: Венгрия премьер-министрі Петер Мажар Венгрия шақыруды алып, нақтыланбаған «жақсы себептермен» бас тартқанын және форматқа мүше болмайтынын айтты; саммитте елді тек Киевдегі венгриялық елшінің орынбасары ұсынды. Сонымен қатар ұйымдастырушылар мен кейбір БАҚ Венгрияны қатысушы елдер мен серіктестер тізіміне енгізді.
Екіншіден, «Нафтогаз» бен MOL арасындағы мұнай қоймасы меморандумының мәртебесіне қатысты: украин тарапы мен «Нафтогаз» бұл құжатты C8 саммиті аясындағы Карпат экономикалық форумында қол жеткізілген міндетті келісім ретінде сипаттайды. Петер Мажар оны жоққа шығарып, MOL-дың Венгрия үкіметінің келісімінсіз әрекет еткенін және Венгрияда украин мұнай қоймасы салынбайтынын мәлімдеді; 20 қыркүйекте ол MOL бас директоры Жолт Хернадиге SMS жіберіп, компанияның іс-әрекеттерін «мүлдем қабылданбайды» деп атады.
Оқиға тарихы
Украинаның теміржол жүйесі соғыс кезіндегі логистикалық негіз болды: министр Микола Калашниктің дерегінше, толық ауқымды басып кіру басталғалы Укрзализныцяның 533 және жеке өнеркәсіп кәсіпорындарының 75 локомотиві зақымданған. C8 Украинамен байланысты бұрыннан бар «Ықылас коалициясы» мен «Мүмкіндіктер коалициясы» халықаралық форматтарына қосылады; жаңа «Теміржол коалициясы» осы қатарда тұр.
2025 жылдың мамырында Петер Мажар Виктор Орбанды Венгрия премьер-министрі лауазымында алмастырды. Венгрия ресейлік энергия ресурстарын сатып алуды жалғастыруда және Украинаның ЕО-ға кіруі контексінде Закарпатпадағы этникалық венгрлердің жағдайын көтеруде. Венгрияның экономика және энергетика министрі ел 2027 жылдың қазанына дейін ресейлік газ жеткізілімдерінсіз қажеттіліктерін қамтамасыз ете алатынын және балама импорттық бағыттар мен LNG сатып алулар бойынша келіссөздер жүргізіліп жатқанын мәлімдеді.