НАБУ мен САП «Укрнафтаның» 100 мың тонна отынын ұрлаған ұйымдасқан топты әшкереледі деп мәлімдеді
Украинаның сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұлттық бюросы (НАБУ) мен САП «Укрнафтаның» 100 мың тонна мұнай өнімдерін, яғни 2,88 млрд грн-нан астам сомаға иелік еткеніне күдікті ұйымдасқан топты анықтады. Істің бірінші кезеңінде төрт адамға күдік хабарланды, ал оқиға 2017–2020 жылдарды қамтиды.
Ең бастысы
- НАБУ мен САП 100 мың тонна «Укрнафта» мұнай өнімін ұрлаған ұйымдасқан топты әшкереледі деп мәлімдеді
- Тәркіленген отынның құны — 2,88 млрд грн-нан астам
- Істің бірінші кезеңінде күдік төрт адамға хабарланды: бизнесмен Михаил Киперман, «НПК-Галичина» бұрынғы басқарма төрағасы Богдан Барадный, «Рожнятівнафта» серіктес иесі Евгений Кричевский және «Укрнафта» бұрынғы вице-президенті Феликс Лунёв
- «Укртатнафта» басқарма төрағасының коммерциялық мәселелер жөніндегі орынбасары Андрей Пинчукқа күдік хабарламасы шетелдегі халықаралық ынтымақтастық аясында жолданды
- Схема 2017–2020 жылдары жүзеге асырылып, «Укрнафта» АЗС-тарында сатылған отынның шамамен 20%-ын құрады
- Отынды комиссиялық шарттар бойынша бақылаудағы компанияға беріп, Кипр, Белиз, Сент-Китс пен Невис, Британдық Виргин аралдарындағы офшорлық компаниялар архиды шет ел шоттарына аударған
- Тергеу барысында СБУ жетекшілік ететін қызметкердің ақпараттың таралуына қатысы болуы мүмкін деген күдік туындады
Бұл неге маңызды
Бұл іс «Укрнафта» — Украинаның ең ірі мұнай өндіруші және стратегиялық мемлекеттік байланысы бар компаниясы — айналасындағы елеулі сыбайлас жемқорлық істерінің біріне жатады. Шамамен 100 мың тонна отын, оның құны 2,88 млрд грннан асады және схема жүзеге асырылған кезеңде «Укрнафта» АЗС-тарында сатылған отынның 20%-ын құрайды. Іске «Укрнафта» бұрынғы вице-президенті, байланысты компаниялардың басшылары және шетелдік азамат — «Укртатнафта» орынбасарының аты аталуы — тергеудің жоғары деңгейге жететінін көрсетеді. Сонымен қатар, СБУ қызметкерінің тергеу деректерін таратуға қатысы болуы мүмкін деген күдік ведомствоаралық шиеленісті арттырады.
Не болды
НАБУ мен САП «Укрнафтаның» 100 мың тонна мұнай өнімін, құны 2,88 млрд грннан асатын, ұрлаған ұйымдасқан топты анықтағанын мәлімдеді. Істің бірінші кезеңі бойынша күдік төрт адамға хабарланды: бизнесмен Михаил Киперман, «НПК-Галичина» бұрынғы басқарма төрағасы Богдан Барадный, «Рожнятівнафта» серіктес иесі Евгений Кричевский және «Укрнафта» бұрынғы вице-президенті Феликс Лунёв. Тағы бір фигурант — «Укртатнафта» басқарма төрағасының коммерциялық мәселелер жөніндегі орынбасары Андрей Пинчук, ол басқа мемлекеттің азаматы; оған күдік хабарламасы халықаралық ынтымақтастық шеңберінде тиісті елге жіберілді.
Тергеу деректері бойынша, схема 2017–2020 жылдары жүзеге асырылған. Отын комиссиялық шарттар бойынша бақылаудағы компанияға беріліп, содан кейін байланысты компаниялар арқылы көтерме және бөлшек саудада, оның ішінде «Укрнафта» АЗС желісі арқылы сатылды. Алынған қаражат шарт талаптары мен заңнама талаптарына қайшы «Укрнафтаға» қайтарылмай, ұйымдастырушыларға тиесілі компаниялардың, оның ішінде шетелдік шоттарға аударылды. Соңғы бенефициарларды жасыру үшін Кипр, Белиз, Сент-Китс пен Невис, Британдық Виргин аралдарындағы офшорлық компаниялар желісі пайдаланылды. Ұйымдасқан топқа мұнай секторын іс жүзінде бақылаған бизнес-топтың жетекшілерінің бірі және осы топқа тиесілі бірқатар компаниялардың акционері кірді.
НАБУ мен САП тергеу «Укрнафтаның» мүлкін кейінгі кезеңдерде иемдену мүмкіндігінің мән-жайын тексеруде. Сондай-ақ, НАБУ детективтері тергеу барысы туралы ақпараттың таралуын анықтады; тергеу нұсқасы бойынша, деректердің жария болуына іске оперативтік сүйемелдеу жүргізген СБУ бөлімінің жетекшілік қызметкері қатысты болуы мүмкін.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Берілген украин тілді басылымдардың екеуі де істің негізгі тақырыбы ретінде «Укрнафтаның» отынын айналдыруды алға шығарады және оны украиналық сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдар — НАБУ мен САП — және СБУ жүргізетін іс ретінде көрсетеді. Басылымдар күдіктілердің аты-жөндері мен лауазымдарын («Укрнафта» бұрынғы вице-президенті, «Укртатнафта» орынбасары, байланысты мұнай компанияларының иелері) ашық жариялап, ішкі мұнай секторына байланысты нақты тұлғалардың жауапкершілігіне баса назар аударады.
Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Сыртқы немесе халықаралық басылымдардың қамтуы берілген дереккөздерде бөлек ұсынылмаған.
Дереккөздер неде келіспейді
Мақала 20225 (НАБУ) істі тек НАБУ-ға тиесілі етіп «НАБУ заявило» деп келтіреді және отын көлемін 100 мың тонна деп айтады; мақала 20362 (НАБУ және САП) дәл сол отын көлемін келтіріп, нақты залал сомасын — 2,9 млрд грн — қосады және әшкерелеуді НАБУ мен САП-қа бірлесіп жатқызады.
Оқиға тарихы
НАБУ мен САП схеманы көп эпизодты деп сипаттайды, ал 2017–2020 жылдардағы отын айналдыру — бірінші эпизод; кейінгі кезеңдердегі басқа эпизодтар әлі тексерілуде. Отын комиссиялық шарттар бойынша бақылаудағы компанияға беріліп, содан кейін байланысты көтерме және бөлшек сауда желілері, оның ішінде «Укрнафта» АЗС желісі арқылы сатылған; түскен қаражат, оның ішінде шетелдік шоттарға, Кипр, Белиз, Сент-Китс пен Невис және Британдық Виргин аралдарындағы офшорлық компаниялар арқылы бағытталған. «Укрнафта» Украинаның ең ірі мұнай өндіруші компаниясы болып табылады, сонымен қатар өзінің АЗК желісін дамытады; 2024 жылы ол Glusco желісінің активтерін басқаруға алды, ал 2025 жылы Shell Overseas Investments BV-ден Shell-дің украиналық АЗК бизнесін сатып алуды аяқтады. НАБУ тергеуі СБУ оперативтік сүйемелдеуімен жүргізілуде.