Польшадағы Еуропа парламентінің депутаты Браун УПА ескерткішін бұзды
Польшалық ультра-оңшыл депутат Гжегож Браун және «Польша тәжі тобығы» партиясының белсендісі Марцин Микша Польша-Украина шекарасы маңындағы Бялосток ауылында 41 УПА жауынгерінің қабіріне қойылған гранит обелискті балға/балтамен ұрып, жазуларды бүлдірді. Браун бұл әрекеттің видеосын X желісінде жариялады. Польша полициясы 6 қыркүйекте қылмыстық іс қозғады, оның ішінде ескерткіш пен жерлеу орнын қорлау, мүлікті бүлдіру және ұлттық негіздегі ықтимал қылмыс бабы бойынша тергеу жүріп жатыр.
Ең бастысы
- Еуропа парламентінің поляк депутаты Гжегож Браун және партияласы Марцин Микша Люблин воеводствосындағы Долгобичов коммунасына қарасты Бялосток ауылындағы гранит обелискті балға/балтамен ұрып бүлдірді.
- Ескерткіш 1946 жылы ақпанда НКВД-мен шайқаста қаза тапқан 41 УПА жауынгерінің қабірінде орнатылған; мұндай ескерткіш 1990-жылдардан бері бар, гранит түрі 2019 жылдан бастап тұр.
- Браун қылмысты өзі X (Twitter) желісінде жариялап, обелиск «поляктарға қарсы украин геноциді құрбандарының естелігін қорлайды» деп мәлімдеді.
- Польша полициясы 6 қыркүйекте іс қозғады: ескерткіш пен жерлеу орнын қорлау, мүлікті бүлдіру және ұлттық негіздегі ықтимал қылмыс.
- Ішкі істер министрлігінің өкілі Каролина Галецка кінәлілер жазасыз қалмайтынын мәлімдеді; алғашқыда ешкім ұсталған жоқ.
- OKO.press: Польшадағы жерлеу орындары ескерткіштің орнатылу рәсіміне қарамастан заңмен қорғалады — Браунның «заңсыз орнатылды» деген уәжіне жауап.
- Браун 2024 жылы маусымда Краковтағы Костюшко төбесінен украин туын алып тастаған, 2024 жылы желтоқсанда Сейм фойесінде Ханука шырағдарын өрт сөндіргішпен сөндірген және Ресей шабуылы қарсаңындағы Украинаны қолдау резолюциясына қарсы дауыс берген жалғыз депутат.
Бұл неге маңызды
Еуропа парламентінің сайланған мүшесі жерлеу орнындағы ескерткішті өзі бұзып, соның видеосын жариялауы — сайланған шенеуніктердің жауапкершілігі мәселесін көтереді. Оқиға УПА, Волынь және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің даулы тұлғаларын құрметтеуге байланысты поляк-украин тарихи жадының ескі жарасын қозғайды — ал Украинаның ЕО-ға кіруі осы мәселеге саяси тұрғыдан байланыстырылып отыр (вице-министр Марин Босацкийдің сөзіне қарағанда). Польша билігі істі тек мүлікті бүлдіру емес, ұлттық негіздегі ықтимал қылмыс ретінде қарастырып отыр. Украин сарапшылары бұны екі елдің зирааттарын эксгумациялау жөніндегі ұзақ уақыт тоқтатылған келісіміне байланысты дипломатиялық салдарға әкелуі мүмкін деп ескертеді.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Барлық берілген дереккөздер — украин тілді БАҚ, олар Браунды «скандалшыл», «украинафоб», «ультраұлтшыл» саясатқер ретінде біркелкі сипаттайды. Материалдар оның ультра-оңшыл ұстанымын, балта/балға бейнесін және УПА ескерткішін бұзуын алға тартып, құқықтық немесе процедуралық мәселелерге назар аудармайды. Басылымдар 2026 жылғы жазғы вандализмді, Украина Елшілігінің ресми айыптауын және В. Бірчак арқылы Польшаның эксгумация рұқсаттарын ұзақ уақыт тоқтату фактісін ерекше атап, оқиғаны оқшауланған әрекет емес, қайталанатын үрдістің бөлігі ретінде көрсетеді. Комментатор ретінде украиндық тарихшы-әскери қызметкер В. Бірчак орталыққа шығарылып, поляк ресми немесе тәуелсіз поляк медиа дауысы іс жүзінде жоқ.
Дереккөздер неде келіспейді
Дереккөздерде екі негізгі алшақтық бар. Біріншіден, Браун гранит обелискке қандай құрал қолданғаны — балта («сокири-молоти») әлде балға/сүңгі — туралы мәліметтер бірдей емес. Екіншіден, бірдей оқиғаға қатысты фактілердің сенімділік деңгейі 0,65-тен 0,98-ге дейін ауытқиды; атап айтқанда В. Бірчактың эксгумация рұқсаттары мен қалпына келтірулерге қатысты мәлімдемелері 0,65–0,7 деңгейінде тұр.
Оқиға тарихы
Бұзылған обелиск 1946 жылы ақпанда НКВД-мен шайқаста қаза тапқан 41 украин жауынгерінің қабірінде тұр. Мұндай ескерткіш 1990-жылдардан бері бар, гранит түрі 2019 жылдан бері аяқталған. 2026 жылы жазда ескерткішке бояу шашылып, аркасы кесілді — Украина Елшілігі бұны ресми түрде айыптады; Браунның видеосы жарияланбас бұрын, жазуларды белгісіз адамдар тағы да бүлдірді. Браун ультра-оңшыл «Польша тәж тобығы» партиясының жетекшісі; оның украинға қарсы және ресейшіл ұстанымы бұрыннан белгілі — 2024 жылы желтоқсанда Сеймде Ханука шырағын өрт сөндіргішпен сөндірген, Ресейдің басып кіруі қарсаңындағы Украинаны қолдау резолюциясына қарсы дауыс берген жалғыз депутат. OKO.press-тің мәліметінше, Польшадағы жерлеу орындары ескерткіштің орнатылу рәсіміне қарамастан заңмен қорғалады — Браунның «заңсыз орнатылды» деген уәжіне қарсы уәж.