Тамыр 2026: ФАО азық-түлік бағасының индексі 2022 жылдың соңынан бергі ең жоғары деңгейге жетті
Тамызда ФАО-ның азық-түлік бағасының индексі 133,3 пунктке дейін өсті — бұл 2022 жылдың қарашасынан бергі ең жоғары көрсеткіш. Бағаның өсуі Еуропадағы құрғақшылықпен, Эль-Ниньо құбылысымен, Қара теңіздегі шабуылдардың күшеюімен және Украина порттарының блокадасымен байланысты. Украинаның тамыздағы астық экспорты бір жыл бұрынғы деңгейден 2,5 есе азайды.
Ең бастысы
- ФАО-ның азық-түлік бағасының индексі тамызда 133,3 пунктке жетті — 2022 жылдың қарашасынан бергі ең жоғары деңгей.
- Индекстің бес санаты бойынша да баға өсті: дәнді дақылдар +2,2%, өсімдік майлары +0,6%, қант +11,9%, ет және сүт өнімдері.
- Еуропадағы құрғақшылық жүгері мен қант қызылшасының өнімін төмендетті; Азияда Эль-Ниньо пальма майы мен қантқа қауіп төндіреді.
- Бразилияның орталық-оңтүстік аймағында өндірістің қысқаруы қант бағасының қарқынды өсуіне ықпал етті.
- Қара теңіздегі шабуылдар Ресей мен Украинадан астық жеткізуді шектеді; АҚШ-Иран жанжалы тыңайтқыш жеткізуін қиындатты.
- ФАО 2026 жылғы әлемдік дәнді дақылдар өндірісінің болжамын 2,980 млрд тоннаға дейін төмендетті — 2018 жылдан бергі ең ірі жылдық құлдырау, бірақ тарихтағы екінші ең жоғары көлем.
- Украина тамызда 981 мың тонна астық экспорттады — бұл бір жыл бұрынғыдан 2,5 есе аз; алғашқы екі айда бидай экспорты 34,3%-ға, арпа 34,5%-ға қысқарды.
Бұл неге маңызды
ФАО индексі 2022 жылдың соңынан бергі ең жоғары деңгейге жетті — бұл азық-түлік нарықтарында тәуекелді сыйақының қайтып келе жатқанының белгісі. Украина порттарының блокадасы мен теңіз арқылы астық экспортының қысқаруы әлемдік қымбаттаудың дербес факторына айналып, бірнеше аймақтардың азық-түлік қауіпсіздігіне ықпал етеді. ФАО 2026 жылғы әлемдік дәнді дақылдар өндірісінің болжамын алты жыл ішіндегі ең төмен деңгейге қарай түзетті. Қара теңіз шектеулері сақталған жағдайда Украина $5 млрд-тан астам экспорттық түсім мен шамамен 24 млн тонна шығарылмаған астықтан қалуы мүмкін.
Не болды
Тамызда ФАО-ның азық-түлік бағасының индексі 133,3 пунктке дейін өсті — бұл шілдедегі қайта қаралған 130,8 пункттен 1,9%-ға жоғары және 2022 жылдың қарашасынан бергі ең жоғары көрсеткіш. Индекстің бес санаты бойынша да баға өсті: дәнді дақылдар 2,2%-ға (2024 жылғы мамырдан бергі ең жоғары), өсімдік майлары 0,6%-ға (2022 жылғы маусымнан бергі ең жоғары), қант 11,9%-ға (2025 жылғы маусымнан бергі ең жоғары) өсті.
Өсудің негізгі себептері: Еуропадағы аптап ыстық пен құрғақшылық жүгері мен қант қызылшасының өнімін төмендетті, мал шаруашылығына да әсер етті; Азияда күтілетін Эль-Ниньо пальма майы мен қант өндірісіне қауіп төндіреді; Бразилияның орталық-оңтүстік аймағында қант өндірісінің қысқаруы қант бағасының қарқынды өсуіне ықпал етті; Қара теңіздегі шабуылдардың күшеюі Ресей мен Украинадан астық жеткізуді шектеді; АҚШ-Иран жанжалы тыңайтқыш жеткізуін қиындатты.
ФАО 2026 жылғы әлемдік дәнді дақылдар өндірісінің болжамын 3,4 млн тоннаға — 2,980 млрд тоннаға дейін төмендетті, бұл 2025 жылғы деңгейден 2%-ға төмен және 2018 жылдан бергі ең ірі жылдық құлдырау, бірақ абсолютті көлемі бойынша тарихтағы екінші ең жоғары. 2026/27 маусымының соңындағы әлемдік астық қорларының болжамы 1,1%-ға — 947,2 млн тоннаға дейін төмендетілді.
Украина жағынан: тамызда ел 981 мың тонна астық экспорттады — бұл бір жыл бұрынғыдан 2,5 есе аз (Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері). Оның 605 мың тоннасы бидай, 306 мың тоннасы жүгері, 69 мың тоннасы арпа, 11 500 тоннасы ұн. 2026/27 маркетингтік жылдың алғашқы екі айында бидай экспорты 34,3%-ға — 1,6 млн тоннаға дейін, арпа экспорты 34,5%-ға — 368 мың тоннаға дейін қысқарды; жүгері экспорты керісінше, шамамен екі еселеніп, 1,62 млн тоннаны құрады. Жалпы агроазық-түлік экспорты тамызда шамамен 2,15 млн тоннаны құрап, 2026 жыл басынан бергі ең төмен айлық көрсеткіш болды. Forbes Ukraine сарапшыларының бағалауынша, Қара теңіз шектеулері 2026/27 маусымының соңына дейін сақталса, Украина $5 млрд-тан астам экспорттық түсімнен және шамамен 24 млн тонна астық экспортынан қалуы мүмкін.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Украиналық дереккөздер назарды елдің зардаптарына аударады: порттардың блокадасы, тамыздағы астық экспортының 2,5 есе қысқаруы, 2026/27 маусымның алғашқы екі айында бидай мен арпа экспортының үштен бірінен астам құлдырауы. Тақырыптар мен мәтіндерде бағаның өсуі «соғыс пен ауа райының салдарымен», яғни Қара теңіздегі шабуылдар мен климаттық факторлардың ұштасуымен байланыстырылады. Forbes Ukraine есептеулері бойынша украиндық фермерлер үшін нақты шығындар келтіріледі — $5 млрд-тан астам экспорттық түсім және шамамен 24 млн тонна шығарылмаған астық. Дунай бағытында кемелердің кідірістері мен Украинадағы астық қорларының артық жиналу қаупі сияқты логистикалық бөлшектер де жазылады.
Дереккөздер неде келіспейді
Украинаның тамыздағы астық экспортының жылдық динамикасын беруде дереккөздерде алшақтық бар: бір бөлігі 981 мың тоннаны бір жыл бұрынғыдан 2,5 есе аз деп нақты көрсетсе, басқалары тек пайыздық қысқаруды келтіріп, базалық мәнді бермейді. Сонымен қатар бір топ дереккөздер негізгі агроазық-түлік топтарының экспортын шамамен 2,15 млн тонна деп, оны 2026 жыл басынан бергі ең төмен айлық көрсеткіш ретінде келтірсе, басқалары тек астыққа назар аударып, бұл кеңірек көрсеткішті атамайды.
Оқиға тарихы
ФАО индексінің 2022 жылғы наурыздағы рекорды Ресейдің Украинаға басып кіруімен және Қара теңіз логистикасының бұзылуымен байланысты болды; қазіргі тамыздағы мән сол шыңнан әлі де 17%-ға төмен. 2026 жылғы жазда Еуропадағы аптап ыстық пен құрғақшылық жүгері мен қант қызылшасының өнімін нашарлатып, мал шаруашылығына да әсер етті. Эль-Ниньо құбылысының күтілетін қайтарылуы Азиядағы пальма майы мен қант өндірісіне қосымша тәуекелдер төндіреді. ФАО 2026 жылғы дәнді дақылдар өндірісі 2025 жылғыдан 2%-ға төмен болады деп болжайды — бұл 2018 жылдан бергі ең ірі жылдық қысқару, бірақ абсолютті көлемі бойынша тарихтағы екінші ең жоғары. ФАО-ның бас экономисті Максимо Тореро тамыздағы қымбаттауды климаттық шоктар, геосаяси шиеленіс және бұзылған сауда логистикасы салдарынан тәуекелді сыйақының қайта оралуының ескертуі деп атады.