Мадяр: Венгрия қорғанысты жалғастырады — Брюссель ережелеріне қарамастан
2026 жылғы 3 қыркүйекте Венгрия премьер-министрі Петер Мадяр Будапешт ЕО-ның жаңа ережелеріне қарамастан, әскери жастағы украин ер азаматтарына, ең алдымен Закарпатьедегі этникалық венгерлерге, уақытша қорғау беруді жалғастыру туралы шешім жариялады. Бұл ережелер 5 тамызда күшіне енді және әскери міндеттемелерін орындамаған ер азаматтарға уақытша қорғауды шектейді. Еурокомиссияның ресми өкілі Маrкус Ламмерт 4 қыркүйекте Венгрияның Еурокомиссияға ауытқу ниеті туралы жазбаша хабарлама жібермегенін айтты.
Ең бастысы
- 2026 жылғы 3 қыркүйекте Венгрия премьер-министрі Петер Мадяр әскери жастағы украин ер азаматтарына қорғау беруді жалғастыру туралы шешім жариялады
- Шешім ең алдымен Закарпатьедегі этникалық венгерлерге қатысты — аймақта шамамен 100 мың этникалық венгер тұрады
- ЕО ережелері 5 тамызда күшіне енді: уақытша қорғау жаңадан келген әскери міндетті ер азаматтарға тек әскери құжаттарында мәселелер болмаса ғана беріледі
- Ереже бұрыннан уақытша қорғауы бар украиндарға қолданылмайды
- Венгрия ЕО шарасына қарсы дауыс берді
- Еурокомиссия өкілі Маrкус Ламмерт 4 қыркүйекте Венгрияның Еурокомиссияға ауытқу ниеті туралы жазбаша хабарлама жібермегенін мәлімдеді
- Мадяр ЕО-ның шешімін «арсыз» және «түсініксіз» деп атады, бұл мәселені 2 қыркүйекте Будапеште Еурокеңес президенті Антониу Костамен кездесуде көтерді
Бұл неге маңызды
Бұл шешім Венгрияның ЕО-ға тікелей қарсы шығуын білдіреді және Брюссель–Будапешт дауының жаңа кезеңін ашады. Сонымен қатар мәселе этникалық венгерлер мен Закарпатье арқылы украин-венгр екіжақты қатынастарына, сондай-ақ Украинаның шетелдегі мобилизацияны күшейту талабына байланысты. Еурокомиссияның ЕО хабарлама рәсімдерін сақтау мәселесі бойынша Венгрияның құжат жібермеуі құқықтық дау тудыруы мүмкін.
Не болды
2026 жылғы 3 қыркүйекте Венгрия премьер-министрі Петер Мадяр ЕО-ның 5 тамызда күшіне енген жаңа ережелеріне қарамастан, Украинадан қашып келген әскери жастағы ер азаматтарға, ең алдымен Закарпатьедегі этникалық венгерлерге, уақытша қорғау беруді жалғастыру туралы шешім жариялады. Бұл ережелер жаңадан келген әскери міндетті украин ер азаматтарына тек әскери құжаттарында (төлқұжаттағы мөр немесе басқа құжат) мәселелер болмаса ғана уақытша қорғау беруді көздейді. Венгрия бұл шараға ЕО-да қарсы дауыс берген болатын. 4 қыркүйекте Еурокомиссияның ресми өкілі Маrкус Ламмерт Венгрияның Еурокомиссияға ауытқу ниеті туралы жазбаша хабарлама жібермегенін, бірақ мүше мемлекеттерге жаңа ережелерді қолдануда белгілі бір еркіндік берілгенін айтты. Мадяр бұл мәселені 2 қыркүйекте Будапеште Еурокеңес президенті Антониу Костамен кездесуде көтеріп, ЕО шешімін «арсыз» деп атады.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Барлық дереккөздер — украин тілді БАҚ. Олар оқиғаны Венгрияның ЕО ережелерін ашық елемеуі және бұның украин әскери жастағы ер азаматтары үшін салдары тұрғысынан баяндайды. Бірнеше мақала тақырыптарында «Ережелерге қарамастан қорғауды жалғастыру» туралы айтылады және Венгрияның Еурокомиссияға ауытқуы туралы ресми хабарлама жібермегеніне назар аударылады. Дереккөздер Мадярдың ЕО-ны сынауын да, Еурокомиссияның жауабын да келтіреді — дау Брюссель–Будапешт арасындағы, ал ортасында украин босқындары бар қақтығыс ретінде көрсетіледі.
Дереккөздер неде келіспейді
Бір дереккөз Мадяр ЕО шешімін сипаттағанда «undignified» (арсыз) емес, «indignificant» (мардымсыз) деген сөзді қолданғанын хабарлайды. Көптеген дереккөздер Мадяр Костамен «кеше» немесе Костаның «Будапештке сапары кезінде» кездескенін жазады, нақты күнін көрсетпейді; басқа дереккөз кездесудің 2 қыркүйекте, ал Мадярдың жарияланымының 3 қыркүйекте болғанын нақтылайды.
Оқиға тарихы
2026 жылғы шілдеде ЕО мүше мемлекеттері украин босқындары үшін уақытша қорғауды 2028 жылғы 4 наурызға дейін ұзартуға келісті. 5 тамызда күшіне енген жаңа ережелер жаңадан келген украиндарға уақытша қорғауды украин заңнамасы бойынша әскери міндеттемелерді орындаумен байланыстырады (төлқұжаттағы мөр немесе басқа құжат арқылы расталады). Шектеу ережелер күшіне енгенге дейін ЕО мүше мемлекетінде уақытша қорғауы бар украиндарға қолданылмайды. Еурокомиссияның ішкі істер және миграция жөніндегі комиссары Магнус Бруннер әскери жастағы ер азаматтарды уақытша қорғау бағдарламасынан шығару туралы сұрау Украинаның өзінен келгенін айтты. Еурокомиссия жаңа ережелерді практикалық қолдану бойынша мүше мемлекеттерге арналған жедел ұсынымдарды дайындап жатыр, жариялану күні расталмаған. Швейцария соғыстан қашқан адамдарға арналған қолдау шараларын 2028 жылғы 4 наурызға дейін ұзартты, бірақ шектеулермен. Чехияда өткен жылы алғаш рет уақытша қорғау алған украин ер азаматтарының саны әйелдерден асып түсті. Тамыз айының ортасында БАҚ БҰҰ-ның босқындар агенттігінің венгриялық кеңсесіне сілтеме жасап, Венгрия уақытша қорғау рәсімдерін өзгертпегенін, әскери жастағы ер азаматтарды қосқанда бұрыннан құқығы бар адамдардың құқығы сақталатынын хабарлады. 20 тамызда Еурокомиссия өкілі Ламмерт жаңа ЕО қорғау ережелері әйелдерге де қолданылатынын айтты.