Трамп: Украина мен Ресей энергетика нысандарына соққы беруді тоқтатуға келісті — бірақ тараптар растамады
14 қыркүйекте АҚШ президенті Дональд Трамп Truth Social желісінде Украина мен Ресей бір-бірінің энергетика нысандарына соққы беруді тоқтатуға келіскенін жариялады. Трамп сондай-ақ дизель отынының қымбаттауын Ресей-Украина соғысымен, Иран айналасындағы жағдаймен емес деп байланыстырды. Украина да, Ресей де бұл келісімді ресми түрде растаған жоқ. Президент Володимир Зеленский бұны АҚШ-тың «күшті ұсынысы» деп сипаттап, Ресейдің келісімді сақтауына серіктестер кепілдік берсе ғана тоқтатуға дайын екенін мәлімдеді.
Ең бастысы
- 14 қыркүйекте Трамп Truth Social желісінде Украина мен Ресей энергетика нысандарына өзара соққы беруді тоқтатуға келіскенін жариялады, бірақ егжей-тегжейін көрсетпеді.
- Трамп дизель отынының қымбаттауын негізінен Ресей-Украина соғысымен байланыстырып, Иран айналасындағы жағдайды жоққа шығарды.
- 14 қыркүйекте Украина да, Ресей де бұл келісімнің бар екенін ресми түрде растаған жоқ.
- Зеленский бұны АҚШ-тың «күшті ұсынысы» деп атады және серіктестер Ресейдің тоқтауына кепілдік берсе ғана соққы беруді тоқтатуға дайын екенін айтты.
- Зеленский келісімнің ұзақ мерзімді және «Ресей сайлауына» байланбаған, сондай-ақ энергетикадан бөлек порттар, логистика, азық-түлік пен фармацевтика қоймаларын қамтитын болуы керек екенін атап өтті.
- FT хабарламасына сүйенсек, Путин қысқа дейін энергетикалық келісімге отырғысы келмейді — қыстағы соққылар Киевке қысым жасауы мүмкін деп санайды.
- Трамп пен Зеленский Нью-Йоркте 21–23 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында кездесуі күтілуде.
Бұл неге маңызды
Егер бұл келісім шындыққа сай болса, бұл — тараптар арасындағы алғашқы нақты деэскалация қадамы болар еді. Алайда Трамптың жариялауын ешкім — не Украина, не Ресей — растамады, ал Зеленский оны тек «күшті ұсыныс» ретінде, серіктестік кепілдіктеріне байланысты сипаттады. Трамп сонымен қатар дизель бағасының өсуін украин соққыларымен байланыстырып, мәселені АҚШ-тың ішкі экономикалық күн тәртібіне тартты. FT дереккөздерінің хабарлауынша, Путин қыстағы соққылар арқылы Киевке қысым жасауды көздеп, энергетикалық келісімді қарсаңға дейін кейінге қалдыруы мүмкін.
Не болды
14 қыркүйекте АҚШ президенті Дональд Трамп Truth Social парақшасында Украина мен Ресей бір-бірінің энергетика нысандарына соққы беруді тоқтатуға келіскенін жариялады. Сол жазбада Трамп жаһандық дизель бағасының өсуін Ресей-Украина соғысына, Иран айналасындағы жағдайға емес байланыстырды. Бұл жариялаудың ешқандай ресми келісімге сүйенбейтіні, егжей-тегжейінің (мерзімі, қамтылатын нысандар, келісімнің мәртебесі) көрсетілмегені айтылды.
Президент Володимир Зеленский сол күні бұл жариялауды АҚШ-тың «күшті ұсынысы» ретінде сипаттады: серіктестер Ресей Украинаның энергетикасы мен басқа да сын маңызды инфрақұрылымына соққы беруді тоқтататынына кепілдік берсе ғана, Украина өз тарапынан соққы беруді тоқтатуға дайын. Ол келісім ұзақ мерзімді, Ресей «сайлауына» байланбаған, энергетикадан бөлек порттарды, логистиканы, азық-түлік пен фармацевтика қоймаларын қамтуы тиіс екенін атап өтті. Зеленский сондай-ақ Ресейдің кез келген келісімді сақтауға ниеті бар екеніне сенбейтінін мәлімдеді.
Reuters, Bloomberg және FT дереккөздерінің хабарлауынша, Ресей ештеңеге келіспеген, ал бұл мәселе бірнеше айлар бойы үшжақты және бөлек арналарда талқыланған, бірақ түпкілікті келісімге қол жеткізілмеген. FT-ның Кремль жағдайын білетін дереккөздері Путин қысқа дейін энергетикалық келісімге қарсылық танытып, қыстағы соққылар Киевке қысым жасап, ымыраға мәжбүрлейді деп санайды деп хабарлады. Кремль спикері Дмитрий Песков Трамптың 13 қыркүйектегі үндеуін құптайтынын, бірақ Ресейдің өз тарапынан шектеуге дайындығына қатысты жауап бермегенін мәлімдеді.
Трамп пен Зеленский БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында Нью-Йоркте 21–23 қыркүйекте кездесуі күтілуде.
Украиналық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Украин БАҚ-тары Трамптың жариялауын басты тақырып ретінде берді, бірақ бірден Зеленскийдің шартты жауабымен толықтырды. Украиндық дереккөздер ешқандай ресми келісім жоқ екенін, ал Зеленский қойған шарттарды — серіктестік кепілдіктері, ұзақ мерзімді сипат, энергетикадан бөлек инфрақұрылымды қамту — алға тартады. Қарулы күштерінің Бас барлау басқармасы (HUR) сарапшылары Ресейдің атысты тоқтатуға немесе келіссөздерді бастауға дайындығының белгілері жоқ деп бағалайды; Путиннің жоспары — жыл соңына дейін ешқандай келісімге қол қойғызбау.
Халықаралық дереккөздер бұл туралы қалай жазады
Араб, ағылшын және орыс тілді халықаралық БАҚ Трамптың жариялауын декларативті түрде берді; Зеленскийдің шарттарына аз назар аударылды. Катар (Al Jazeera) хабарламасында Мәскеу кейінгі «жақсы идея» деген реакциясымен бірге АҚШ-тың кең ауқымды бастамасы аясында көрсетілді. Әзірбайжан және орыс тілді дереккөздер Трамптың нұсқасын жақын жеткізді, ал қазақстандық Tengrinews басылымында Зеленскийдің шартты жауабы бас тақырыпқа шығарылды.
Дереккөздер неде келіспейді
Уш негізгі қайшылық бар. Біріншіден, Трамп Украина мен Ресейдің келіскенін мәлімдеді, ал Зеленский, FT дереккөздері және Bloomberg-ке сілтеме жасаған украин шенеунігі түпкілікті келісім жоқ екенін, ұсыныстың шартты екенін айтады. Екіншіден, Трамп дизель бағасының өсуін негізінен украин соққыларынан деп атаса, KSE Institute сараптамасы мен FT хабарламасы жоғалтулардың басым бөлігін АҚШ-Иран соғысы мен Парсы шығанағындағы үзіліске жатқызады (наурыз–тамыз аралығында 152 млн баррельге қарсы 68 млн баррель). Үшіншіден, Кремльдің өзі қайшы: Песков 13 қыркүйекте Трамптың үндеуін құптады, бірақ Ресейдің өз шектеуіне қатысты жауап бермеді, ал 16 қыркүйекте энергетикалық келісімді «жақсы идея», «жағымды бастама» деп атады.
Оқиға тарихы
13 қыркүйекте Трамп Зеленскийден Ресейдегі дизель нысандарына соққы беруді тоқтатуды жария түрде сұрады және оларды жаһандық отын тапшылығының себебі деп атады; Кремль бұл үндеуді құптады, бірақ өзара шектеуге міндеттеме алмады. Зеленский 11 қыркүйекте-ақ Ресей Украинаның энергетикасына соққы беруді тоқтатса, Украина да өзара соққы беруді тоқтатуға дайын екенін мәлімдеген болатын. Энергетика және теңіздік келісім туралы әңгімелерді жалғастыру үшін БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында 20–23 қыркүйек аралығында Нью-Йоркте Трамп-Зеленский кездесуі жоспарланған.